Een Amerikaans inreisverbod voor 7 moslimlanden was voldoende om van de krantenpagina's tot het Brusselse Beursplein de vergelijking met de jaren '30 weer over de tongen te laten rollen. Een week eerder spraken we minister van Defensie en Ambtenarenzaken Steven Vandeput (N-VA) op een herdenkingsreis naar de concentratiekampen van Auschwitz en Birkenau.
...

Een Amerikaans inreisverbod voor 7 moslimlanden was voldoende om van de krantenpagina's tot het Brusselse Beursplein de vergelijking met de jaren '30 weer over de tongen te laten rollen. Een week eerder spraken we minister van Defensie en Ambtenarenzaken Steven Vandeput (N-VA) op een herdenkingsreis naar de concentratiekampen van Auschwitz en Birkenau. 'Ik vind het belangrijk dat we blijven aandacht hebben voor dat verleden,' klinkt het bij Vandeput. 'Wereldoorlog II is veraf, maar we maken vandaag ook genocides mee, we maken vandaag ook mee dat bevolkingsgroepen zich tegen elkaar afzetten. We moeten leren uit het verleden.'Het is een verleden waar uw partij nog vaak op afgerekend wordt. Vandeput: 'Dat is flauwe zever, en ik wil daar liever niet op ingaan. Ik ben geboren in 1967, ik heb de oorlog nooit meegemaakt. Ik kan niet meer doen dan de daden die ik stel als minister.''De industriële schaal waarop het nazisme perfectioneerde hoe ze mensen konden uitmoorden, dat is te gek voor woorden. Als we kunnen spreken over 70 jaar relatieve vrede in West-Europa, is het omdat we na Wereldoorlog II een aantal bondgenootschappen - de EU, de NAVO - gesloten hebben die individuele belangen tijdelijk kunnen overstijgen en waar we kiezen voor het overleg in plaats van de wapens.' De grootste missie waar Defensie het afgelopen jaar aan deelnam was de strijd tegen Islamitische Staat in Syrië en Irak. Kan de coalitie hen binnen enkele jaren onklaar maken? Vandeput: 'De vraag zal zijn: wie vervangt Islamitische Staat daarna, en op welke manier? IS is vandaag niet zomaar een terroristische groepering. Ze hebben voor zichzelf een safe haven gecreëerd, een staat waar het voor hen veilig is om zich te groeperen. Dat moeten we hen afpakken; het is heel belangrijk dat we hen geen veilige regio's geven waar ze kunnen aarden , elkaar kunnen vinden en opleiden, en de acties voorbereiden die ze elders in de wereld willen plegen.'Hoe lang kan dat duren?Vandeput: 'Onmogelijk te zeggen. In Irak zijn de zaken nog relatief duidelijk, omdat je daar nog een erkend regime hebt. Daarom investeren we heel veel in het opleiden van lokale troepen. De veroveringen in het land gebeuren door Iraki's zelf, en hopelijk kunnen we daar op termijn de rechtstaat van law and order installeren. In Syrië ligt alles een pak moeilijker - daar heb je naast IS ook de zogenaamd gematigde oppositie en Al Qaeda dat zich aan het heruitvinden is samen met het Al Nusra-front. Dat is een zeer complexe situatie waar uiteindelijk enkel een inclusief bestuur soelaas kan bieden.'Intussen heeft IS wel een indrukwekkend militair bestel en industrieel apparaat uitgebouwd, in de wereld van terrorisme misschien wel ongezien.Vandeput: 'De Taliban had het destijds in Afghanistan ook voor het zeggen, maar die groepering was toch niet zo gericht op de export van geweld. IS heeft een systeem geïnstalleerd dat gebaseerd is op hun eigen wetten en communicatiekanalen, hun eigen belastingen, enzovoort. Hun manier van oorlogsvoeren is heel anders dan wat we gewend zijn. Ze hebben hele fabrieken waar ze voertuigen klaarmaken voor zelfmoordterroristen. Dat is hallucinant. Ze zijn op een zeer bijzondere manier georganiseerd, en houden zich aan geen enkele regel of fatsoen - oorlogsrecht kennen ze niet. Dat soort mensen heeft weinig nodig om nogal wat effect te creëren.''Anderzijds: door het aanhoudende werk van de coalitie en van de Irakezen zelf zie je nu dat IS daar zwaar in het verlies zit. De soldij die de strijders kregen, is gedecimeerd. Hun wapentoevoer wordt voor een stuk afgesneden. De toevloed van buitenlandse terroristen is gestopt. België heeft quasi geen vertrekken meer gekend, maar ook van elders is de toestroom gestopt. Er zijn er nu heel veel die net willen terugkeren, en dat is een probleem op korte termijn voor onze eigen veiligheid.Een veel gehoorde kritiek is dat, door in te grijpen in Syrië en Irak, heel wat terroristen naar Europa en naar België zouden afzakken als een laatste kans om vernieling te zaaien.Vandeput: 'Dat is de wereld op zijn kop; een argument dat volgens mij geen steek houdt. Je kan het daar zo toch niet laten begaan? Brussel is gaststad voor onder meer de Europese instellingen en de NAVO, en staat ook wereldwijd daarvoor bekend. Denken dat onze bijdrage in de strijd tegen internationaal terrorisme een rechtstreeks gevolg zou hebben voor Brussel als doelwit: dat is de omgekeerde wereld.' Enkele maanden geleden stond uw departement wel even in het oog van de storm, toen Rusland beweerde dat Belgische F16's burgerslachtoffers hadden gemaakt in Aleppo. U moest zich toen in de Kamer komen verdedigen. Vandeput: 'Dat is de Russische politiek: ze gaan steeds meer over tot hybride oorlogsvoering. Via media, sponsoring, berichten, kortom via diverse kanalen proberen ze bij de anderen twijfel te zaaien en mensen uit elkaar te spelen. Rusland ziet dat onze bondgenootschappen onder druk staan - ook Europa: de migratiecrisis waar Europa geen afdoend antwoord op heeft, de Eurocrisis, de brexit, de opkomst van extreemrechtse en -linkse partijen. Ze zien ook dat binnen de NAVO de Amerikanen een beetje duwen en de Turken een beetje trekken. En dan probeert Rusland mensen uit elkaar te spelen.''Er is op diplomatiek-militair vlak een en ander gebeurd tussen ons land en Rusland. Dat kan een directe aanleiding geweest zijn om België als target te nemen. Twee weken na ons waren de Nederlanders trouwens aan de beurt. Zogezegd was een Nederlandse onderzeeër te dicht bij hun vliegdekschip Admiraal Kuznetsov geweest.'U bleef toen ijzig kalm. U was heel erg zeker van uw stuk.Vandeput: Wij hadden niks te maken met die burgerslachtoffers. Wij komen niet eens in de buurt van Aleppo. Mijn verdediging was ook duidelijk: de Russen leverden net zelf het bewijs dat wij het niet waren. De nummers die ze gaven waren niet de nummers van onze vliegtuigen. De volgende vraag die de media dan natuurlijk stellen - zo slim zijn de Russen ook: wie was het dan wel? Maar het is niet aan mij om de vinger naar iemand anders te wijzen. Ik heb toen duidelijk gezegd: ik weet het niet en ik wil het niet weten, dan hoef ik niet te liegen. Ik weet dus niet wie het was.''In de Westerse maatschappij is er geen vraagvlak voor collaterale schade en burgerdoden. Daar moeten de Russen zich dan weer niets van aantrekken. De Russen hebben Syrië gebombardeerd met echte bommentapijten. Amerika bombardeert ook en maakt daarbij ook wel eens burgerslachtoffers, maar dat gebeurt met precisiemunitie. Dat is een heel groot verschil. Rusland bombardeert zoals men 30 jaar terug bombardeerde. De wapens die wij gebruiken, zijn heel precies afgesteld. Als er een fout gebeurt, als er met andere woorden burgerslachtoffers vallen, is het voornamelijk omdat die burgers in de buurt zijn van een specifiek doelwit. Dat is iets heel anders dan een hele stadswijk te bombarderen.'Dat uit elkaar spelen van de bondgenootschappen door de Russen: moeten we ook in dat kader de beschuldigingen zien dat de Russen zich gemengd zouden hebben in de Amerikaanse verkiezingen?Vandeput: 'Dat is gissen. Ik weet daar niets van af, want wij hebben daar geen rapporten over te zien gekregen. Mijn diensten hebben daar geen weet van, dus ik kan daar weinig over zeggen. Kunnen de Russen beïnvloeden? Waarschijnlijk wel.'Het was een opvallende trend in 2016: sterke leiders als Poetin en Erdogan hebben een vernieuwde greep op de wereldpolitiek.Vandeput: 'Het is wel duidelijk dat Erdogan een belangrijke rol aan het opnemen is - hij meet zich die rol ook zelf aan. Hij zoekt daarvoor bondgenootschappen ad hoc, wat niet geruststellend is. Turkije is een belangrijke NAVO-bondgenoot en onze poort naar het Midden-Oosten. Het is de enige vorm van rechtstreeks contact die we hebben. Het is dus een belangrijke ontwikkeling, en een verontrustende.'Ook in de VS is een kordate leidersfiguur aan de macht gekomen. Met Trump zit er mogelijk een reeks internationale verschuivingen aan te komen.Vandeput: 'Ik weet niet of er politiek zó veel zal verschuiven. De stijl zal in ieder geval anders zijn.' (lacht) 'De VS verwacht al langer meer van Europa. In 2014 al heeft Amerika duidelijk gemaakt dat Europa meer moet doen als het op defensie-uitgaven aankomt. Tegelijk neemt hun interesse in het Midden-Oosten af, omdat ze stilaan onafhankelijk worden op vlak van energie. Ook daar hebben ze de partners dan ook gevraagd om meer verantwoordelijkheden op te nemen. De aandacht is aan het verschuiven naar de Pacifische Oceaan, maar dat is ook al langer gaande.'Trump kondigde eerder al aan zich te willen beraden over de Amerikaanse activiteiten binnen de NAVO. België zal misschien een grotere rol moeten gaan spelen, terwijl Defensie hier met steeds kleinere budgetten moet werken. Vandeput: 'Ik heb begrepen dat mijn Amerikaanse ambtsgenoot Mattis al heeft samengezeten met de NAVO-top. Dat is hoe dan ook een goed signaal. De Amerikaanse financiële bijdrage aan de NAVO is geplafonneerd op 25 procent, de rest komt op rekening van Europa. België is een engagement aangegaan om naar twee procent van de inspanning te groeien. Maar het zou dus wel eens kunnen zijn dat door een hardere aanpak van Trump het Europees gemiddelde gaat opschuiven. Dan zullen we ons moeten beraden over wat we gaan doen.'Hoe moeilijk is het om als klein land voldoende verantwoordelijkheden op te nemen binnen de NAVO?Vandeput: 'Het is wel duidelijk dat wij op vlak van defensie-uitgaven bij de slechte leerlingen van de klas zijn. Ik heb zelf een plan uitgewerkt waarmee we ons in 2030 in de Europese middenmoot zetten. Feit is dat we -meer dan andere partners - ook een bijdrage leveren door effectieve inzet, bijvoorbeeld met onze F16's in Syrië en Irak. Niet iedereen doet dat, hè. Ook onze inspanningen in Oost-Europa worden geapprecieerd.'In eigen land heeft de appreciatie voor het leger alleszins een hoge vlucht genomen. Onder de terreurdreiging waren militairen zichtbaarder dan ooit, met goeddunken van een aanzienlijk deel van de bevolking. Vandeput: 'We hebben met Defensie bewezen wat we betekenen voor dit land. Er is 30-40 jaar lang afgebouwd op Defensie, maar het is wel de laatste hoop als iedereen verstek geeft. Dan is Defensie altijd paraat; wij zijn er als het land ons nodig heeft. Dat is iets essentieels voor de mate waarin Defensie erkend wordt. Mijn aanvoelen is dat onze inzet in eigen land enorm geapprecieerd wordt.' 'Nu, dat is niet onze kerntaak - dat is bijdragen tot internationale veiligheid. Als we bijdragen met F16's in de strijd tegen IS of in Mali met de training van lokale veiligheidstroepen, of in Afghanistan, dan zijn we op onze manier aan het bijdragen aan de internationale veiligheid maar ook aan onze eigen veiligheid. Als we erin slagen mensen weer toekomst te geven in eigen regio, zullen ze minder geneigd zijn om af te zakken naar het land van melk en honing.'