Het is de meest gecontesteerde maatregel van de prille Vlaamse regering-Jambon: de afschaffing van de woonbonus, het belastingvoordeel als je een lening voor een eigen woning afsluit. Eén dag na de regeringsverklaring kopte Het Laatste Nieuws: 'Gemiddeld huis kost u 37.000 euro extra.' Er zijn leukere manieren om als regering van start te gaan. Toch komt de afschaffing van de woonbonus geen dag te vroeg, want hij was inefficiënt, asociaal en onbetaalbaar. Maar wel heel populair. We blijken allemaal geboren met een baksteen in de maag en verliezen ons gezond verstand als we horen dat we minder belasting hoeven te betalen.
...

Het is de meest gecontesteerde maatregel van de prille Vlaamse regering-Jambon: de afschaffing van de woonbonus, het belastingvoordeel als je een lening voor een eigen woning afsluit. Eén dag na de regeringsverklaring kopte Het Laatste Nieuws: 'Gemiddeld huis kost u 37.000 euro extra.' Er zijn leukere manieren om als regering van start te gaan. Toch komt de afschaffing van de woonbonus geen dag te vroeg, want hij was inefficiënt, asociaal en onbetaalbaar. Maar wel heel populair. We blijken allemaal geboren met een baksteen in de maag en verliezen ons gezond verstand als we horen dat we minder belasting hoeven te betalen. De woonbonus was een ideetje van wijlen Steve Stevaert, de socialistische politicus die handelde in 'toffe verhalen'. Hij verkocht de woonbonus met de bewering dat 'we dan bakstenen betalen voor wie een huis wil, en niet meer het marmer van de dikke villa's'. Dat ging erin als koek. De woonbonus werd in 2005 ingevoerd door de regering-Verhofstadt. Het was een van die zotternijen van die paarse regering die nooit het beoogde resultaat heeft opgeleverd, maar ons wel tot op de dag van vandaag veel geld heeft gekost. Het idee was dat de woonbonus de mensen een fiscaal duwtje in de rug zou geven om een eigen huis te verwerven. In de praktijk zorgde hij ervoor dat de vastgoedprijzen stegen, zo bleek al snel uit allerlei studies. Een woning werd dus helemaal niet betaalbaarder, een jong gezin had geen voordeel bij de woonbonus. 'De winnaars zijn makelaars, banken, grootgrondbezitters en vastgoedeigenaars die panden verhuren', schreef professor Gert Peersman (UGent). De woonbonus was dus inefficiënt en dat weten we al lang. De woonbonus was ook een onrechtvaardige maatregel, want het mattheuseffect speelde: 'Zij die al veel hebben, zullen meer krijgen.' Je moet al een beetje vermogen hebben om een huis te kunnen kopen of bouwen. Huurders konden niet profiteren van de woonbonus. Het grootste deel ervan bleek ook nog eens terecht te komen bij mensen met de hoogste inkomens. 'In essentie komt het systeem neer op een subsidie van de overheid aan vermogenden', aldus Peersman. De woonbonus was een asociale maatregel, ook dat was al lang duidelijk. Bovendien sloeg de woonbonus een krater in de begroting en kostte de belastingbetaler - dus ook die jonge gezinnen die dachten dat hij hen hielp om goedkoper aan een huis te raken - heel veel geld. Toen de woonbonus in 2015 met de zesde staatshervorming geregionaliseerd werd, had de Vlaamse administratie er al op gewezen dat de Vlaamse overheid onvoldoende budget had om hem in stand te houden. De woonbonus was onbetaalbaar en ook dat was al lang bekend. Toch bleef die inefficiënte, asociale en onbetaalbare woonbonus jarenlang bestaan. Wallonië schafte de woonbonus af in 2016, Brussel volgde in 2017, omdat ze in grote financiële ademnood verkeren. Nu maakt ook Vlaanderen onder budgettaire druk er een kruis over. Bij dit alles hoort deze kanttekening: wie na 1 januari 2020 in Vlaanderen een woning koopt, ziet de woonbonus verdwijnen, tenminste als het om de eerste woning gaat. Voor een tweede woning blijft de woonbonus wél bestaan, want dat is nog steeds federale materie. Het toont aan hoe bric-à-brac onze staatshervorming in elkaar steekt. Of het een goede zaak is dat de woonbonus zonder overgangsperiode wordt afgeschaft, is een ander paar mouwen. We moeten ook niet meteen hopen dat de vastgoedprijzen zullen dalen. En de regering-Jambon had de afschaffing van de woonbonus beter moeten uitleggen: nu zal die slecht gemotiveerde beslissing haar nog lang achtervolgen. Daarom worden zulke onpopulaire maatregelen het best het eerste jaar van de regeerperiode genomen, daarna wordt dat steeds moeilijker met de naderende verkiezingen. Het nemen van onpopulaire beslissingen maakt van politiek een moeilijke stiel. 'Bijna elke politicus weet wat je moet doen om het klimaatprobleem aan te pakken. Er is alleen geen enkele politicus die weet hoe hij daarna nog verkozen moet raken', luidt de bekende uitspraak van Bruno Tobback (SP.A). Ze dateert van 2007. Twaalf jaar later is het nog steeds wachten op bijvoorbeeld het invoeren van een kilometerheffing of het afschaffen van de salariswagen, die ook op heel wat verzet stuiten. Ooit zal het er wel van komen. Het moet eerst nog wat slechter worden.