De rapporten die de Commissie over België en enkele andere landen heeft geschreven, vallen samen met de publicatie van de jaarlijkse beleidsaanbevelingen voor alle 28 lidstaten. De toekomstige federale en regionale regeringen weten meteen met welke Europese richtsnoeren ze rekening moeten houden.

Waar die regeringen wel van vrijgesteld zijn, is een streng Europees toezicht op de begroting. Niettemin stelt de Commissie vast dat de totale Belgische overheidsschuld, die eind 2018 102,0 procent van het bbp bedroeg, te traag wordt afgebouwd.

De Commissie voorspelt dat de schuldgraad eind dit jaar 101,3 en volgend jaar 100,7 procent zal bedragen, respectievelijk 1,7 en 1,9 procent meer dan volgens de Europese afspraken zou moeten. Nochtans nemen de verschillende regeringen van ons land - in het Belgische stabiliteitsprogramma dat dit voorjaar werd ingediend - zich voor om de schuldgraad af te bouwen tot 100,6 procent dit jaar en 98,5 procent volgend jaar.

Maar, stipt de Commissie woensdag aan, dat is omdat België uitgaat van een structureel begrotingsevenwicht in 2021. Die doelstelling is evenwel 'niet onderbouwd door voldoende gedetailleerde maatregelen'.

'Borderlinegeval'

Ook al schendt België strikt genomen dus de begrotingsdoelstellingen, zijn er tal van 'groeibevorderende structurele maatregelen' die in rekening moeten worden gebracht. Onder meer de taxshift, de jobsdeal, de hervorming van de vennootschapsbelasting, het nationaal investeringsplan en de pensioenhervormingen kunnen niet buiten beschouwing worden gelaten.

De Commissie ziet er dan ook geen graten in dat België een beroep doet op de in het stabiliteits- en groeipact voorziene 'flexibiliteitsclausule' voor structurele hervormingen, die wat meer marge biedt om de begrotingsdoelstellingen te halen.

Volgens Europees commissaris voor Economische Zaken Pierre Moscovici is België 'te veel een borderlinegeval' om een verwijzing naar het begrotingsstrafbankje te rechtvaardigen.

Belgische commissaris voor Werk en Sociale Zaken Marianne Thyssen wijst erop dat, ondanks het te lage tempo, het begrotingstekort en de schuldgraad structureel blijven verbeteren. 'Maar met een regering met volheid van bevoegdheden zou het natuurlijk beter gaan.'

De regeringsvorming hoeft van Thyssen dan ook niet opnieuw 541 dagen te duren, zei ze met een knipoog.

Italië wel op strafbank

Voor Italië wordt wel aanbevolen om een buitensporigtekortprocedure te openen, omdat het land onvoldoende inspanningen levert om de staatsschuld te verminderen.

Na Griekenland torst Italië de grootste schuldenberg van de eurozone. Bovendien verwacht de Commissie dat de staatsschuld door het beleid van de populistische regering in Rome nog zal toenemen: van 131,4 procent van het bruto binnenlands product in 2017 tot 132,2 procent in 2018. De Commissie verwacht voor dit jaar bovendien een verdere stijging tot 133,7 procent, en volgend jaar tot 135,2 procent.

'Een buitensporigtekortprocedure op basis van de schuld is gewettigd', concludeert de Commissie in een mededeling.

Het is de eerste keer dat de Commissie aanbeveelt om een lidstaat op het strafbankje te zetten omdat het onvoldoende onderneemt om de schuld af te bouwen. In eerdere procedures ging het telkens om een buitensporig nominaal begrotingstekort, maar sinds de eurocrisis hecht de Europese begrotingswaakhond meer belang aan de staatsschuld bij de evaluatie van de openbare financiën van de lidstaten.

Het is aan de overige lidstaten om te beslissen of de opening van een buitensporigtekortprocedure wenselijk is. Eerst en vooral wordt er echter uitgekeken naar de reactie van de Italiaanse regering zelf. Die ging eind vorig jaar al eens in de clinch met Brussel, wat toen al gespannen reacties op de financiële markten in de hand werkte.

Uiteindelijk stemde Rome er mee in om de begrotingsplannen voor dit jaar lichtjes bij te sturen. Vijf maanden later is de situatie in het land er niet beter op geworden en hangt het voortbestaan van de verdeelde coalitie tussen de uiterst rechtse Lega en de anti-establishmentpartij Vijfsterrenbeweging aan een zijden draadje.

De partijloze Premier Giuseppe Conte, die begin deze week zijn regeringspartners voor hun verantwoordelijkheid had geplaatst, zei dat Italië de 'grootst mogelijke inspanningen' moet doen om een procedure te vermijden. Zo'n procedure 'zou het land geen goed doen', reageerde Conte vanuit Vietnam.

Lega-kopman en vicepremier Matteo Salvini daarentegen fulmineert al maanden tegen de Europese begrotingsregels en verklaarde het voorbije weekend nog dat hij zich weinig wil aantrekken van een eventuele Europese vermaning. 'Laat ons doen wat de Italianen vragen: minder belastingen en meer jobs', verklaarde Salvini. 'En indien ze "neen" zeggen, dan zullen we zien wie het meest koppig is', zei Salvini, die na zijn zege in de Europese verkiezingen meer dan ooit de sterke man in de regering is.

Weigert de regering actie te ondernemen, dan zou het land verplicht kunnen worden om 0,2 procent van het bbp (zo'n 3,5 miljard euro) te parkeren op een renteloze lening.

In een latere fase zouden er ook echte boetes kunnen volgen, maar dat is weinig waarschijnlijk. Er is nog nooit een lidstaat beboet omwille van schendingen van de Europese begrotingsregels. Die gebieden de lidstaten het begrotingstekort te beperken tot 3 procent van het bbp, en de staatsschuld tot 60 procent. Landen met een hogere schuld moeten structurele maatregelen nemen om de schuldenberg af te bouwen.