‘Zonder twijfel gaan we recht naar de ondergang’

Hier staat ingevoegde content die informatie op uw apparaat wil opslaan en/of openen. U heeft hiervoor geen toestemming gegeven.
Klik hier om dit alsnog toe te laten

Waarover is professor kerkelijk recht Rik Torfs van gedachte veranderd? ‘Ik dacht vroeger dat grote instellingen of landen nooit uit elkaar vallen, maar dat is niet zo.’

‘In mijn jonge jaren was ik ervan overtuigd dat grote groeperingen, instituten en landen zich altijd zouden redden. Misschien zouden ze lang aarzelen om hervormingen door te voeren. Maar als het water hen echt tot de lippen kwam, zouden ze dat toch doen vanuit een overlevingsdrang. Daar geloofde ik toen heel erg in. Intussen heb ik vastgesteld dat dat niet altijd zo is. Kijk naar de Sovjet-Unie: zelfs toen dat land economisch achteruitging, kon niemand zich voorstellen dat het uit elkaar zou vallen. Toch is het systeem in elkaar gestort. Of de katholieke kerk: toen het in de jaren zeventig of tachtig niet goed ging, dacht ik dat ze inhoudelijke maatregelen zouden nemen om iets te doen aan het priestertekort. Maar dat gebeurde dus niet.

De Sovjet-Unie, België, de kerk: je hebt een enorme vitaliteit nodig om de instituties te redden.

Ik ben ook erg benieuwd hoe het zal aflopen met België. Er komen altijd nieuwe regeringen die zeggen dat ze maatregelen zullen nemen. Toch bestaat er al twintig jaar een status quo. Straks zullen de centrumpartijen misschien geen meerderheid meer hebben. En dan kan het zomaar gebeuren dat het land voor onze ogen verdwijnt.’

Wat leert u daaruit?

RIK TORFS: Om te overleven heb je niet alleen levensdrang nodig, maar ook een soort vitaliteit. Ook de universiteiten zijn een goed voorbeeld: ze volgen al jaren een neoliberale logica. Het aantal publicaties is heel belangrijk voor de financiering. Dat model zal ooit eens barsten.

U bent zelf rector geweest. Kon u dat niet veranderen?

TORFS: Toen werd al gezegd: een universiteit is een tanker die je moeilijk van richting kunt veranderen. Dat klopt ook, heb ik ondervonden. Het heeft onder meer te maken met de Bologna-akkoorden (die in 1999 ondertekend werden om een Europese ruimte voor hoger onderwijs te creëren, nvdr). Het financiële primeert, waardoor er nauwelijks nog marge is om beleid te voeren. Daardoor zit je in een structurele omknelling. Hetzelfde geldt voor de Sovjet-Unie, België en de kerk: je hebt een enorme vitaliteit nodig om uit die grote structuren te stappen, terwijl die ook noodzakelijk is om de instituties te redden. Soms verdwijnen organisaties of landen, maar ze kunnen ook terugkeren. Zelfs de Sovjet-Unie verrijst nu opnieuw, maar dan onder een heel andere gedaante: het rijk van Poetin.

Twijfelt u soms, professor?

TORFS: Ik ben nooit vertwijfeld of radeloos, maar natuurlijk twijfel ik ook soms. Wat zou het leven zonder twijfel zijn? Een rechte weg naar de ondergang. (lacht) Na de val van de Muur heb ik samen met wetenschappers van overal een paar landen uit het voormalige Oostblok bezocht, om regeringen te adviseren. Daar hebben we veel discussies gevoerd over godsdienstvrijheid. De Amerikanen waren altijd voorstander van een totale vrijheid en gelijkheid van religies. Daar valt veel voor te zeggen, maar voor het Europese model ook: in landen zoals Roemenië of Oekraïne krijgen de lokale orthodoxe kerken een paar voorrechten om te verhinderen dat de andere godsdiensten negatief behandeld zullen worden. Wat is het beste? Om eerlijk te zijn: ik weet het niet. Ik twijfel nog altijd.

In de rubriek Durf Twijfelen vraagt Knack elke week naar de twijfels van bekende mensen.

Reageren op dit artikel kan u door een e-mail te sturen naar lezersbrieven@knack.be. Uw reactie wordt dan mogelijk meegenomen in het volgende nummer.

Partner Content