Dirk Draulans

DE BOER WIL ZWAVEL

De landbouw krijgt te weinig zure regen.

Dat de natuur complexer is dan de meeste mensen bevroeden, wordt nogmaals bevestigd door onverwachte gevolgen van de strijd tegen zure regen. Bossen stierven massaal als gevolg van een verschijnsel dat bekend raakte als zure regen. Deze vorm van luchtvervuiling was grotendeels het gevolg van zwavelzuur dat elektriciteitscentrales en andere fabrieken in de lucht bliezen. Een euvel dat gedeeltelijk werd verholpen door de industrie te verplichten zwavelarme brandstof te gebruiken. Ook het sluiten van sterk vervuilende fabrieken in het voormalige oostblok hielp.

Maar wetenschappers zijn nu op een onverwacht neveneffekt van deze maatregelen gestoten zo berichtte het vakblad New Scientist. Alles wijst er namelijk op dat vele planten problemen hadden met het “zuur” van de regen, maar niet met de zwavel. Het zwavelgehalte dat uit de lucht op de Europese velden valt, is gezakt van vijftig kilogram per jaar en per hektare in de jaren zeventig tot tien kilogram nu een waarde vergelijkbaar met wat een eeuw geleden gemeten werd.

Dus waar de bomen tot voor kort stierven aan een overmaat van zuur, hebben ze nu te kampen met een tekort aan zwavel. Ook landbouwgewassen worden getroffen, in het biezonder koolplanten. Onderzoek wees uit dat zwavel een essentiële voedingsstof is voor planten, die ze nodig hebben om eiwitten aan te maken die hen onder meer moeten beschermen tegen ziekten en giftige stoffen. In sommige gebieden werd een produktieverlies van 90 procent gemeten. In zoverre dat boeren al beginnen met een “zwavelbemesting” van hun velden. Wat in het beste geval een kompensatie met ongeveer 20 procent zou opleveren.

KONIJNEN ZIEN GOED

Dat van die worteltjes eten om beter te zien, dat schijnt nu nog te kloppen ook.

Het is altijd leuk als de wetenschap de volkswijsheid een steuntje in de rug geeft zelfs als dat met generaties vertraging gebeurt. Onze oma’s wisten al dat wortelen eten helpt om ’s nachts goed te kunnen zien. Het wetenschappelijke topvakblad Nature Genetics meldde onlangs iets gelijkaardigs. Er werd namelijk ontdekt dat een stevige dosis vitamine A, die in wortelen in hoge koncentratie aanwezig is, zeer efficiënt blijkt in de strijd tegen een zeldzame genetische afwijking die mensen blind maakt. In zoverre dat al wordt gedacht aan de ontwikkeling van een middel om ouderdomsblindheid te bestrijden.

De helft van de gevallen van blindheid bij mensen ouder dan vijftig jaar, is toe te schrijven aan een plots opduiken van beschadiging van het netvlies. Precies door haar onvoorspelbaarheid valt de ziekte moeilijk te bestuderen. Maar dat geldt niet voor een genetische afwijking bekend als Sorsby’s fundus dystrofie (SFD), die ertoe leidt dat patiënten in eerste instantie niet meer in het donker kunnen zien, en vervolgens ook in andere omstandigheden hun gezichtsvermogen verliezen. Studie van de aandoening wees uit dat haar symptomen sterke gelijkenis vertonen met die veroorzaakt door een tekort aan vitamine A. Het oog zet vitamine A om in een molekule die licht opvangt.

Twee SFD-patiënten die met een hoge dosis vitamine A behandeld werden, waren op een maand tijd hun nachtblindheid kwijt. Wanneer de toediening gestopt werd, doken de problemen weer op. Vervelend is wel dat hoge koncentraties vitamine A schadelijk zijn voor de lever.

O DENNEBOOM

Dennen recycleren door bevriende mikro-organismen te bevoordeligen.

Dennebomen die op heel arme gronden groeien, slagen er toch in te overleven door de toepassing van een uitgekiende strategie. Dat meldde het vakblad Nature. De naalden die van de bomen op de bodem vallen, vormen een essentiële voedingsbron voor talloze mikro-organismen. Door zich in hun onderlinge kompetitie te mengen, en het sukses van die organismen te bevorderen die zorgen voor de meest efficiënte rekuperatie van levensnoodzakelijk stikstof, kunnen de bomen toch een onverwachte stikstofbron aanboren. De ultieme vorm van recyclage.

De stof die het verschil maakt, is een tannine. Dennen die op heel arme bodems groeien, produceren meer tanninen dan dennen in andere omstandigheden. Afgevallen naalden zetten zowel de tanninen als stikstofrijke eiwitten vrij. De tanninen binden zich echter aan de eiwitten, zodat die onverteerbaar worden voor de meeste bodemorganismen. Zo kan het stikstof niet in onbruikbare anorganische verbindingen opgeslagen worden.

De afbraak van zo’n tannine-eiwitcomplex vergt nogal wat energie. Om ze toch te realizeren, gaan de bomen een symbiotische relatie aan met schimmels die op hun wortels leven in een symbiotische relatie halen beide partners voordeel uit de band. De boom levert de schimmels zelf de suikers die nodig zijn om het complex te breken. In ruil daarvoor geven de schimmels de stikstof die ze uit de afbraak halen, aan de boom terug.

Een sterk bewijs van het feit dat een boom op zijn minst een gedeeltelijke kontrole heeft op de cyclus van zeldzame voedingsstoffen in zijn omgeving.

LIEVER GOKKEN DAN WINNEN

Een echte gokker maalt er niet om of hij wint of verliest. Het gaat om het gokken.

De wetenschap boog zich over de vraag naar het onderscheid tussen een gokker die inzet tot hij er bij valt, en een gokker die na de eerste winst met de centen naar huis gaat. De hersenaktiviteit van negen gokverslaafden en zeven “sociale gokkers” werd vergeleken. De resultaten verschenen in het vakblad New Scientist.

De hersenen reageerden tussen de 350 en 450 millisekonden na het bekend worden van een resultaat, wat erop wijst dat de reaktie gedeeltelijk onbewust gebeurt. Er wordt namelijk aangenomen dat mensen zich pas een halve sekonde na een waarneming daarvan bewust worden. Deze reaktie was een stuk sterker bij gokverslaafden dan bij de okkasionele gokkers.

In het “bewuste” waarnemingsveld, tussen 600 en 900 millisekonden na het zichtbaar worden van het resultaat, lagen de resultaten voor de sociale gokkers in de lijn van de verwachtingen : bij geldwinst werd er sterker gereageerd dan bij verlies. Voor verslaafde gokkers was het verschil echter veel minder groot, hoewel de aktiviteit van hun hersenen hoger bleef dan die van de andere groep. Dat lijkt erop te wijzen dat verslaafde gokkers niet echt geven om het winnen van geld, maar wel vastzitten in een drang naar gokken.

Tussen 900 en 1250 millisekonden na het bekend raken van het resultaat, werd dat verschil nog sterker. Sociale gokkers bleven sterk opgewonden als ze gewonnen hadden, maar zelfs bij geldwinst zakte de aktiviteit van de hersenen van verslaafde gokkers snel tot een heel wat lager niveau.

Enquêtes bij verslaafde gokkers leken deze waarnemingen te ondersteunen. Ze schenen het winnen van geld te beschouwen als een vervelende vertraging van het enige ultieme gevoel dat ze kennen : het gevoel dat het voorbij is als ze al hun geld verloren hebben.

Dirk Draulans

Gewassen leden vroeger onder te veel zuur ; nu hebben ze te weinig zwavel.

Wortelschimmels krijgen suikers van een boom in ruil voor stikstof.

Het ultieme gevoel van de gokker is dat het voorbij is als hij al zijn geld verloren heeft.

Reageren op dit artikel kan u door een e-mail te sturen naar lezersbrieven@knack.be. Uw reactie wordt dan mogelijk meegenomen in het volgende nummer.

Partner Content