FRANS VERLEYEN

ERIC VAN ROMPUY WIL DE BRTN REDDEN. De minister liet eerst een bedrijfsonderzoek doen, las het rapport aandachtig en suggereerde meteen de maatregelen die hij snel wil doordrukken. Dat op til zijnde beleid is voor de Vlaamse bevolking van groot belang, want miljoenen hebben voortdurend kontakt met de openbare omroep. Vooral de radio is een vaste en onmisbare begeleider van het dagelijkse leven, thuis of in de auto. En omdat die instelling goed werkt, domineert ze vol zelfvertrouwen de inlandse luistermarkt.

Bij de televisie is alles echter in het honderd gelopen. De massa wil er niet meer naar kijken. Ze toeft liever bij de VTM of een van de twee dozijn andere stations die langs de kabel binnenkomen. De openbare omroep heeft dat tij willen keren door zijn rivalen na te bootsen, maar dat recept werkt kennelijk niet. Het brede publiek geeft de voorkeur aan de zonnige lichtvoetigheid en andere vermakelijkheden waar commerciële zenders het patent op hebben. Eenmaal die nuchtere vaststelling gedaan, is het reanimeren van de BRTN-televisie een simpele zaak.

Van elementair belang is hier het begrip “openbaar”. Het huis van Cas Goossens en Jan Ceuleers wordt gefinancierd door de belastingbetaler, dus in de verwachting dat het daarvoor maatschappelijke diensten verleent. Het behoort, wettelijk, tot het sociaalkulturele en politieke patrimonium van de Vlaamse demokratische gemeenschap en haar overheid. Die toestand heeft per definitie niets te maken met het jobprofiel van privémaatschappijen die, zoals de schrijvende pers, het produkt informatie of verstrooiing op de vrije markt laten bekostigen door adverteerders.

Op die markt vindt de grote meerderheid van de bevolking ruim haar gading. Het aanbod is er afgestemd op het volkse leefpatroon van gemiddelde gezinnen en op hun soort belangstelling voor de buitenwereld. Daarom is, in heel West-Europa, de programma-indeling van zenders die de grote massa willen bedienen erg stereotiep. Kinderfilmpjes, kooklessen, kwissen, soap, nieuwsberichten, sport, dierenreportages en liefdesverhalen komen overal vrijwel gelijktijdig aan bod op tijdstippen die beantwoorden aan het bestudeerde gedrag en de ermee verbonden kijkmogelijkheden van de familie Doorsnee. Omdat die vaak wordt aangesproken op haar koopkracht, want reklamevrije zenders komen bijna niet meer voor, zijn kijkcijfers even belangrijk als voor kranten hun oplage.

Een openbare omroep moet zich daarvan niets aantrekken. In beginsel is hij immers bedoeld als korrektie op wat de vrije markt te zien geeft. Dat is een klassieke overheidstaak. En aangezien de beschikbare privézenders een overvloed aan ontspanning bieden, is het de markt van de ernst en de intellektuele verdieping die aanvulling behoeft. Het publieksvriendelijke schouwspel dat in het medialandschap een visuele autostrada vol files wordt opgevoerd, is van nature uit ontoereikend voor de voeding van een gezond ideeënverkeer waaraan elke demokratie behoefte heeft. Een openbaar televisiestation kan niets anders zijn dan een geestelijk-politiek eiland in een van attrakties verzadigde samenleving.

Die omroep zal in de gemeenschap van de burgers die hem (verplicht) bekostigen niet meer belangstelling aantreffen dan deze die besteed wordt aan wat wij het maatschappelijke, kulturele en sociale debat noemen. Dat speelt zich per definitie af in een minderheidspubliek, maar het is er een van waarde. Het gaat om die mensen die in elke beschaving meewerken aan de altijd moeizame redding van goedheid, waarheid en schoonheid. Dat is geen evident programma, juist daarom is de hulp van een overheidsdienst als de BRTN nodig.

Als die hulp ieder jaar ongeveer zeven miljard frank belastinggeld moet kosten, mag dat bedrag geen bezwaar zijn, ook al gerieft het bijvoorbeeld slechts één op tien van de medeburgers. In de heersende massakultuur, waarover verder geen kwaad woord want die groeit volgens haar eigen maatstaven naar steeds betere kwaliteit toe, staat de Vlaming met intellektuele, morele en estetische ambities nogal afgezonderd in zijn verpieterde uithoek van televisieland, tenzij hij af en toe aan een buitenlandse pomp kan bijtanken. Toch heeft ook de minderheid waartoe hij behoort haar plechtige rechten.

Haar altijd sluimerende vraag naar èchte ideologische debatten die lang mogen duren, naar filozofische verwondering, moeilijke dokumentaires, extravagante opera’s, ontmoetingen met bijna onverstaanbare kunstenaars en wetenschappers of niet-toeristisch in beeld gebrachte reisbestemmingen, wordt momenteel slechts sporadisch en vooral na bedtijd bevredigd. De ware openbare omroep zal daar verandering in brengen, zonder acht te slaan op wat andere stations doen. Hij zal in al zijn technische eenvoud volkomen uitzonderlijk zijn en juist daardoor opvallen als een zeldzame komeet. Heel langzaam en hoffelijk zal hij kleine splinters van belangstelling losweken uit het grote wrak van de mediatieke fast food-fabriek. Hij zal edel werk doen. Stel u voor dat Vlaanderen en een Vlaams regeringsbeleid zoiets opzienbarends tot stand brengen in ons elektronisch zotgeraasd West-Europa. Het zou een Nobelprijs voor de vrede kunnen opbrengen.

JA, DIT IS EEN ELITAIR VOORSTEL, en vandaag mag dat. Het volk heeft alles gekregen wat het wenst. De toekomst zal het trouwens, met het geduld dat voor elke kulturele emancipatie vereist is, een langzaam groeiend inzicht en toenemend plezier in dat inzicht bijbrengen. De intelligente popkultuur en de bij nader toezien meestal menslievende vrijetijdsindustrie werken, misschien zonder het zelf te weten, in die richting. Maar het kleine, kostbare surplus voor de ziel van de kritische elite mag niet ontbreken.

Zoals dat sedert Homeros het geval is geweest, heeft elke volkskultuur nood aan een wat pretentieuze en raadselachtige voorhoede waarvan de massa altijd met enige vertraging profiteert door het achteraf kunnen overnemen van haar tot eenvoud uitgeklaarde ideeën. De relatie tussen haute couture en warenhuismode is daar een voorbeeld van. Laat de nieuwe BRTN-televisie morgen in die voorhoede plaatsnemen. Als Eric Van Rompuy daarin slaagt, verdient hij het om levenslang minister van de Vlaamse gemeenschap te blijven.

Reageren op dit artikel kan u door een e-mail te sturen naar lezersbrieven@knack.be. Uw reactie wordt dan mogelijk meegenomen in het volgende nummer.

Partner Content