‘Kremlin wil geen democratisch verkozen leider in Kiev’

KRAMATORSK Oekraïense soldaten met pro-Russische betogers. © Reuters

De Nederlandse historicus en journalist Wierd Duk was in de jaren negentig correspondent in Rusland. Volgens hem speelt Oekraïne een cruciale rol in het cultureel-conservatieve beschavingsoffensief van president Poetin.

Kunnen de presidentsverkiezingen in Oekraïne op 25 mei in min of meer normale omstandigheden plaatsvinden?

WIERD DUK: Niet zoals de situatie nu is. En het ziet er niet naar uit dat de chaos in Oost-Oekraïne zal afnemen, integendeel: Oekraïne is inmiddels een land waar opstandelingen OVSE-waarnemers gijzelen om hen te kunnen gebruiken als losgeld. De Russen doen er alles aan om de regio verder te destabiliseren. Poetin wil verhinderen dat de Oekraïen-se verkiezingen plaatsvinden, of wil de stembusgang zodanig beïnvloeden dat de uitslag ervan op z’n minst betwist kan worden. Het Kremlin wil voorkomen dat Oekraïne een democratisch gekozen leider krijgt, die met een mandaat van de kiezers pogingen onderneemt om de eenheid van het land te herstellen.

Uit de verkiezingsuitslag zou kunnen blijken dat extreemrechts in Oekraïne electoraal nauwelijks iets betekent. Moet Poetin dan niet vrezen dat de uitslag zijn propagandadoel ondermijnt?

DUK: Het huidige interim-bewind is volgens Poetin een ‘fascistische junta’. Dat is weliswaar voor een fors deel retoriek, maar deze regering is onloochenbaar via geweld aan de macht gekomen ten koste van de pro-Russische president Viktor Janoekovitsj die – hoewel door en door corrupt en incompetent – wettig was gekozen. Bovendien hebben in de huidige overgangsregering vertegenwoordigers zitting van een partij met een twijfelachtige reputatie: de ultranationalisten van Svoboda, die onder meer goede contacten onderhouden met de Duitse nationaalsocialistische NPD. Dmitro Jarosj, de presidentskandidaat van Pravy Sektor, de neonazistische stoottroepen van de Maidan, staat op een Russische arrestatielijst. De radicale nationalisten maken volgens peilingen weliswaar weinig kans bij de presidentsverkiezingen, maar dat neemt niet weg dat iedere Oekraïense leider met hen rekening zal moeten houden. Ze stonden aan het front op de Maidan en worden beschouwd als de ‘helden van de revolutie’.

Is Poetin uit op de annexatie van Oekraïne? Of wil hij een corridor naar Transnistrië om van daaruit Moldavië te destabiliseren?

DUK: Poetin wil de invloed van Rusland in de voormalige Sovjet-Unie herstellen. Zijn uiteindelijke doel is de oprichting van een Euraziatische Unie van voormalige Sovjetrepublieken onder Russische leiding. Dat machtsblok moet een tegenwicht vormen tegen de Europese Unie, de Verenigde Staten en China. Oekraïne, dat in Poetins optiek de bakermat van de Russische cultuur en religie is, speelt in die Unie een cruciale rol. Zonder dat land mislukt Poetins paradeproject, dat hij overigens ook beschouwt als een cultureel-conservatief beschavingsoffensief. Hij zal zeker proberen om Moldavië en Georgië te dwingen hun huidige toenaderingspogingen tot de Europese Unie te staken. Verder zijn de Baltische staten, hoewel zij als lid van de NAVO westerse militaire bescherming genieten, terecht bezorgd. In Letland en Estland leven omvangrijke Russischtalige minderheden, die niet altijd netjes worden behandeld. Moskous ambassadeur bij de Europese Unie dreigde onlangs al dat etnische Russen in die landen recht hebben op Russische bijstand als ze worden gediscrimineerd.

Waarom is Poetin niet onder de indruk van de nieuwe westerse dreigingen met sancties?

DUK: Omdat die sancties vooralsnog weinig indrukwekkend zijn geweest. De Verenigde Staten en de Europese Unie verkeren bovendien in heel andere posities. Europa is bijzonder afhankelijk van de import van Russische olie en gas en er bestaan intensieve handelsbetrekkingen met Rusland. Poetin weet heel goed dat bijvoorbeeld in Duitsland, het machtigste land in de Europese Unie, nauwelijks steun bestaat voor sancties. Invloedrijke Duitse industriëlen, met belangen in de Russische Federatie, verzetten zich tegen een harde aanpak. Zelfs binnen Angela Merkels eigen centrumrechtse coalitie is men het niet eens over de manier waarop men Rusland het best aanpakt. Kortom: het Westen is weer eens hopeloos verdeeld en Poetin spint daar lachend garen bij.

Wierd Duk, Poetin: straatvechter bedreigt wereldorde, Prometheus, 96 blz., 8,95 euro.

DOOR PIET DE MOOR

Reageren op dit artikel kan u door een e-mail te sturen naar lezersbrieven@knack.be. Uw reactie wordt dan mogelijk meegenomen in het volgende nummer.

Partner Content