Muzikaal gezelschap

Het is ongezien dat Braakland / ZheBilding zijn publiek de stad in stuurt. Met Naast waagt dit muziektheatergezelschap zich voor het eerst aan zogeheten 'locatietheater', theater dat zich op een andere plaats afspeelt dan in de geijkte theaterzaal. Meestal omdat de locatie een extra dimensie aan het vertelde verhaal toevoegt. Of omdat het verhaal uit de locatie zelf ontstaat.
Braakland / ZheBilding voegt daar nog een reden aan toe: de geluiden van die locatie vormen de ideale soundscape voor het verhaal.

Dit Leuvense muziektheatergezelschap werd eind jaren 1990 opgericht door theatermaker en auteur Stijn Devillé, dramaturge Els Theunis en theatermaker Adriaan Van Aken. Hun liefde voor het gesproken woord en voor herkenbare verhalen met een maatschappijkritische noot werd vrij snel aangevuld met een liefde voor muziek.
Samen met muzikanten / componisten als Geert Waegeman, Rudy Trouvé en Gerrit Valckenaers zochten en vonden ze een unieke (muziek)theatertaal waarbij de muziek het verhaal mee vertolkt. De stem is een van de verschillende muziekinstrumenten waarmee het verhaal verteld wordt.
Dat 'vertellen' mag u vrij letterlijk nemen want Braakland zweert haast bij verteltheater waarbij de vierde wand zo goed als afwezig is. Wat niet betekent dat de acteurs enkel maar als vertellers en niet als personages op de scène staan. Integendeel. De acteurs vertolken vertellende personages. Dit zijn personages die zich eerder tot een publiek richten met hun vragen, twijfels en bedenkingen dan deze in een dialoog met de andere personages uit te spreken.

Vorig seizoen leverde dit gezelschap, in coproductie met het Mechelse 't ARSENAAL, de sterke voorstelling Hitler is dood af. Tegelijkertijd trok ook hun Gevoelige mensen door Vlaanderen. Beide voorstellingen zijn amper te vergelijken: grootschalig versus intiem en sterk verhalend versus breekbaar en fragmentarisch. De creaties delen wel de muziek als wezenlijke vertolker van het verhaal. Bij Hitler is dood (tekst en regie door Stijn Devillé) zat een eigenzinnig en onalledaags driemansorkest op het podium terwijl de acteurs van Gevoelige mensen (tekst van Adriaan Van Aken) plaatsnamen achter een soort muziektafel waarmee ze stemmen en gitaarfragmenten sampleden tot een intrigerende roadmovie on scene.

Deze 'tweedeling' is eigen aan Braakland. Devillé is een verteller van grote, in de maatschappelijke klei gewortelde verhalen. Van Aken en ook Sara Vertongen (vaste waarde binnen de ploeg acteurs waar Braakland bij voorkeur mee werkt) koesteren een voorkeur voor kleine, herkenbare, intieme verhalen die in al hun kleinheid evengoed de grote maatschappelijke thema's aanraken.

Daar is Naast - concept, regie, tekst en spel van Sara Vertongen en muzikant Gerrit Valckenaers - een geslaagd voorbeeld van.

Muzikaal stadslandschap

De voorstelling begint aarzelend, alsof ook Vertongen een beetje moet wennen aan de andere ruimte en het publiek dat haar zowat helemaal omringt.
We zijn terechtgekomen op de bovenste verdieping van de studentenresidentie Willem Neve. Daar heeft Vertongens personage haar plek. Of beter: haar archief. Want haar bed gebruikt ze niet meer - ze kan toch niet slapen - en de woonkamer gebruikt ze evenmin. Het enige wat ze gebruikt, is haar archief. Ze vult het dagelijks aan, houdt de verhalen van alle (al dan niet overleden) stadsbewoners bij. Ze waakt erover. Van 's ochtends tot 's nachts doolt ze door de stad. Op zoek naar sporen van verhalen of verse sporen van verhalen die ze al gearchiveerd heeft.
Af en toe stopt ze bij een automaat om iets te eten. Stiekem hoopt ze dat er ooit, bij dat automaatvoedsel, een complimentje zal zitten. Haal je een vleeskroket af dan krijg je er een briefje bij dat je verzekert dat je niet te dik bent. En bij de loempia zou een briefje kunnen zitten dat je op het hart drukt dat hij nog van je houdt, ...
Midden in de nacht gaat ze vaak naar haar favoriete nachtwinkel om er een frisco te kopen die ze dan rustig verorbert op een bankje. Dat bankje wordt haar thuis ...

Zo brengt deze dame de ganse Leuvense binnenstad aan de hand van de gesprokkelde mondelinge en schriftelijke verhalen in kaart. Die stadskaart palmt de achterkant van de speelvloer in. Rond om rond staan dozen (alias zitbankjes voor het publiek) vol gearchiveerd materiaal zoals sjaals, handschoenen, het leven van mensen die ze ontmoette, ...

Hoewel de voorstelling schoorvoetend op gang komt en Vertongen niet alle verhaallijntjes even netjes vastgeknoopt kreeg, slaagt deze rasactrice er voortreffelijk in om een intrigerend personage te vertolken. Eenzaam tot in de toppen van haar tenen maar zielig? Ho maar! Deze madam heeft van het verhalen verzamelen haar passie en haar leven gemaakt. Slapen heeft ze al genoeg gedaan in haar leven, nu is de tijd gekomen om verhalen te vinden én te bewaken. Want wie moet het anders doen?
Vertongen wordt hierin subtiel bijgestaan door Gerrit Valckenaers die met een piano enerzijds en met gevonden voorwerpen anderzijds een ingenieus geluidsdecor creëert dat zowel de stad als de getormenteerde ziel van Vertongens personage verklankt.

Als ik na de voorstelling langs het parkje wandel, zit hij op 'zijn' bankje. Brood aan de ene kant, grote fles wijn aan de andere kant. "Bonne nuit, mademoiselle." Zou hij ook een nachtelijke verhalenbewaker zijn?

Els Van Steenberghe