Herman Matthijs (UGent, VUB)
Herman Matthijs (UGent, VUB)
Hoogleraar Openbare Financiën aan de UGent en de VUB en lid van de Hoge Raad Financiën
Opinie

09/11/17 om 10:54 - Bijgewerkt op 10/11/17 om 00:57

'West-Europa kan maar beter nadenken over een achtjarig verblijf van Donald Trump in het Witte Huis'

Een jaar geleden boekte Amerikaans president Donald Trump een onverwachte verkiezingsoverwinning. Professor Herman Mathijs kijkt terug op zijn eerste jaar en schetst de toekomst. 'Donald Trump is zeker niet kansloos bij de verkiezingen van 2020', schrijft hij.

'West-Europa kan maar beter nadenken over een achtjarig verblijf van Donald Trump in het Witte Huis'

© Belga

Op 8 november 2016 won Donald Trump de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Een uitgelezen moment om eens terug te kijken en de balans op te maken van zijn prestaties. Amerikaans acteur Kevin Spacey is door zijn overschrijdend gedrag al gesneuveld als President Frank Underwood, maar wat zijn de kansen van Donald Trump om te overleven in het echte 'House of cards'? Laat ons even de kansen van President Donald Trump analyseren in tien punten.

1. Sinds Trumps officiële aanstelling in januari zijn er al enkele tussentijdse verkiezingen geweest, namelijk voor één zetel in het Huis van Afgevaardigden in de staten Kansas, Montana, South Carolina en Georgia. Deze werden alle vier gewonnen door de Republikeinse partij. Nu hebben de Democraten de gouverneurszetel van Virginia behouden en die van New Jersey gewonnen. Bill de Blasio blijft burgemeester van de stad New-York. Op basis van al deze verkiezingen kan men moeilijk stellen dat de Democraten aan een echte comeback bezig zijn. Het is nu wachten op de vrijgekomen Senaatszetel van Minister van Justitie Jeff Sessions in de staat Alabama.

Delen

'West-Europa kan maar beter nadenken over een achtjarig verblijf van Donald Trump in het Witte Huis'

Professor Herman Matthijs

2. De Democratische partij is intussen hopeloos verdeeld tussen de Obama- en de Clinton-fans alsmede de jongere groep. Clinton heeft in haar jongste boek (What happened?) iedereen de schuld gegeven van haar nederlaag, behalve zichzelf. De voorzitter van het Democratic National Committee Tom Perez is een pion van Obama. Voormalig presidentskandidaat Sanders heeft nog een belangrijke aanhang, maar het partijestablishment lust hem niet. Nancy Pelosi, fractieleider in het Huis, weet van geen ophouden en Debbie Wasserman Schulz, gewezen voorzitster van de partij en goede vriendin van Hillary, wil nog eens terugkeren naar de top. Bovendien heeft Donna Brazile, de DNC-leidster voor Perez, recent de vuile was uitgehangen in haar boek. Met andere woorden, als de Democraten niet snel een nieuw en jonger team kunnen aanstellen, blijft de oppositie tegen Trump een zwakke bedoening.

3. Dit alles komt Donald Trump natuurlijk goed uit. Maar in zijn eigen partij heerst er ook een echte machtsstrijd. Het oude partijestablishment, met onder meer voormalig president George Bush Jr. in haar gelederen, blijft oppositie voeren in de meerderheid. Het is meer dan duidelijk dat President Trump nog veel werk heeft om zijn gezag te laten gelden binnen de 'GOP' (Grand Old Party).

4. De President is er wel in geslaagd om een Republikeinse greep te krijgen op het 'Supreme court' en de 'Federal Reserve Bank'. Zo verving Trump tegen de traditie in voorzitter van de Amerikaanse Centrale Bank Janet Yellen door Jerome Hayden Powell. Van die laatste wordt verwacht dat hij een minder rigide koers zal varen als zijn voorgangster.

Delen

Deze President is geen kansloze kandidaat voor een herverkiezing in 2020

5. De Verenigde Staten is een grootse bouwwerf aan het worden met massale investeringen in de infrastructuur (bijv. HST-lijn Boston-Washington DC ). Dat leidt tot een economische groei van al drie procent en een werkloosheid van 4,4 procent. De Amerikaans economie boomt. Dat bewijst ook de groei van de belangrijkste beursbarometer, de Dow Jones.

Die stond op 4 november 2016 op 17.888 punten en vandaag op 23.500. Zo'n stijging op zo een korte periode heeft zich nog nooit voorgedaan en onderlijnt het vertrouwen in de Amerikaanse economie. Desalniettemin heeft Trump nog niet veel maatregelen genomen inzake protectionisme. Dit laatste was groots aangekondigd om de deficitaire handelsbalans van zowat 800 miljard dollar uit het rood te krijgen.

6. De aangekondigde federal tax reform met verlagingen van de personen- en de vennootschapsbelastingen moet voelbaar zijn tegen november 2018 wanneer de midterm elections plaatsvinden. Het is nog wel niet duidelijk hoe deze vermindering van de federale ontvangsten gecompenseerd moeten worden. Uiteindelijk bedraagt het begrotingstekort zowat 2,8 procent van het bruto binnenlands product (bbp) en de federale schuld staat op 106 procent van het bbp. Maar de herziening van het federale sociale zekerheidssysteem 'Obamacare' is er niet gekomen en dat is vooral te wijten aan de onenigheid binnen de regerende Republikeinse Partij.

7. Trump heeft belangrijke dereguleringen doorgevoerd, onder meer in de financiële en steenkoolsector. Ook de controversiële Keystonepijplijn vanuit Alaska mag worden gebouwd. Trump breekt dus duidelijk met het milieubeleid van President Obama, die zijn veto had gebruikt tegen de aanleg. Daarmee gerelateerd was er de Amerikaanse terugtrekking uit het klimaatakkoord van Parijs. Maar dat verdrag is door President Obama nooit voorgelegd aan de Senaat. Die vreesde daar niet de noodzakelijke tweederdemeerderheid te behalen. Trump beargumenteert dat dit akkoord te veel kost voor de Amerikaanse belastingbetaler. 'It's a bad deal', klinkt het steeds weer. Met andere woorden: voor minder geld wil hij het blijkbaar wel doen. Ongetwijfeld komt dit dossier terug op tafel.

8. Tijdens de verkiezingscampagne heeft Trump beloofd om het defensiebudget te verhogen, wat hij ook met 52 miljard dollar (tot 626 miljard) heeft gedaan. Daardoor wordt de militaire technologische kloof met de rest van de wereld nog wat groter. De massale aankoop van F-35 gevechtsvliegtuigen en twee nieuwe vliegdekschepen wordt op veel applaus onthaald door de industrie en de betrokken werknemers.

9. Een ander stokpaardje van Donald Trump is het immigratiethema. Daarover zijn er intussen al heel wat juridische veldslagen geleverd en dat met wisselende winnaars. Maar de illegale immigratie is gevoelig teruggelopen. En de fel bediscussieerde muur met Mexico, die er al voor de helft staat, wordt verder afgewerkt. Dat gaat hem zeker geen stemmen kosten.

10. Op buitenlands vlak zijn er geen grootse incidenten gebeurd. Er is ingegrepen in Syrië en Afghanistan. Traditioneel blijft de Verenigde Staten Israël steunen. Trump herhaalde de eis van zijn voorganger Obama dat de Europese landen meer geld op tafel moeten leggen voor hun defensie, conform de regels van de NAVO.

Maar vooral zijn bezoek aan Saoedi Arabië is een opvallend gegeven. Een interne revolutie alsook de opdeling van de Arabische wereld in een strijd tussen het Iraanse en het Saoedische kamp zijn het gevolg.

De scherpe taal van President Trump tegenover Noord Korea is nieuw vanuit Washington. Maar vele Aziatische landen horen dit graag. De sleutel van dit dossier ligt bij de Chinezen. Inderdaad, China wil geen Amerikaans protectionisme. Indien er een akkoord komt over de deficitaire handelsbalans (-345 miljard dollar ten nadele van de VS), dan zal Beijing de nakomeling van de eeuwige leider snel het zwijgen opleggen.

Maar hoe moet het nu verder? Donald Trump onderhoudt een nogal gespannen relatie met de media en Hollywood, maar van dat laatste moet Trump gezien de interne problemen niet al te veel weerstand verwachten. De 45ste president van deVerenigde Staten is relatief onvoorspelbaar en houdt zich niet strikt aan het voorziene protocol. In tegenstelling tot zijn voorganger hanteert Trump een eerder direct taalgebruik en laat hij zijn politieke agenda niet bepalen door de media.

Trump heeft wel veel geïnvesteerd in nieuwe media, een belangrijk element van zijn verkiezingsoverwinning. Een dergelijke gespannen relatie tussen het staatshoofd en de pers, is nog eens vertoond onder president Richard Nixon. Maar dat waren andere tijden. Ondanks alle geruchten en onderzoeken is de 'smoking gun' momenteel niet aanwezig om deze President naar een 'impeachment' te leiden.

Op basis van het voorgaande dient dit artikel te besluiten dat President Trump niet onmiddellijk moet vrezen voor zijn politiek einde. De tussentijdse verkiezingen van november 2018 zijn de eerste belangrijke test en dan zal de Amerikaanse kiezer zich zeker laten leiden door de economische toestand en wat hij/zij daarvan ziet op de bankrekening.

Ook de wanorde binnen de Democraten speelt in het voordeel van President Trump. Als hij bovendien Amerika uit grootse militaire conflicten kan houden, dan is deze President geen kansloze kandidaat voor een herverkiezing in 2020. West-Europa kan maar beter eens nadenken over een mogelijks achtjarig verblijf van Donald Trump in het Witte Huis.

Onze partners