Verkiezingen schudden Italië door elkaar

22/05/12 om 13:54 - Bijgewerkt om 13:54

In de eerste verkiezingen sinds het aftreden van premier Silvio Berlusconi in november, hebben de Italianen een duidelijk teken van ontevredenheid over de zware besparingspolitiek gegeven.

Verkiezingen schudden Italië door elkaar

© AFP

Dat de gedeeltelijke gemeenteraadsverkiezingen van 2012 een kantelmoment zouden betekenen, werd al duidelijk na de eerste ronde begin mei. Daarin werden de rechtse partijen Popolo della Libertà (de partij van Berlusconi) en Lega Nord afgestraft. Politiek komiek en populist Beppe Grillo was met zijn Movimento 5 Stelle (Vijfsterrenbeweging) de grote triomfator. De partij haalde in bijna alle gemeenten waar ze deelnam 10 procent van de stemmen. In twee gemeenten, waaronder Parma, kan de partij nu zelfs burgemeesters aanstellen. Volgens het Cattaneo Instituut, een politiek-sociaal onderzoeksbureau, zou de Vijfsterrenbeweging bijna 9 procent halen op nationaal niveau.

Vijf sterren
Een ster voor elk programmapunt. Openbare watervoorziening, transport, ontwikkeling, milieu en informatisering. De partij van Beppe Grillo heeft geen rechtse of linkse ideologie, maar gewoon 'ideeën'. "De Vijfsterrenbeweging heeft geen enkele ambitie om een politieke partij te worden", staat bovendien te lezen op de partijwebsite.

Beppe Grillo is komiek, acteur, blogger en politiek activist. Maar hij is vooral controversieel. In 2008 riep hij de Vaffanculo-Day (Loop naar de Maan-dag) in het leven. Hij doet dan enkele wetsvoorstellen en verzamelt steevast voldoende handtekeningen om de voorstellen in te kunnen dienen. Onder andere de vernietiging van de wet-Alfano, die onder andere Silvio Berlusconi buiten vervolging stelde, schrijft Grillo aan zichzelf toe.

Volgens het Italiaanse nieuwsblad L'Espresso voelen vooral Italianen met antipolitieke gevoelens zich aangetrokken tot de partij. De Italiaanse ex-premier Romano Prodi bevestigt dat in hetzelfde nieuwsblad. "De burgers reageren tegen de politiek en tegen het establishment."

Falend rechts
De aardverschuiving in de Italiaanse politiek gaat echter verder dan het succes van een jonge partij. Voor het eerst sinds lange tijd verslaat centrumlinks het traditioneel sterke kamp van centrumrechts. "Italië verandert van kleur", aldus La Repubblica.

Centrumrechts staat al twintig jaar sterk in de gemeentes. Voor deze verkiezingen had het een burgemeester in 98 gemeentes met meer dan 15.000 inwoners. Centrumlinks was aan de macht in slechts 56 van die gemeentes. Na de verkiezingen liggen de verhoudingen volledig anders. Slechts 34 gemeentes met meer dan 15.000 inwoners krijgen nog een centrumrechtse burgemeester. Vooral de nederlagen van de Popolo della Libertà zijn opvallend. Na deze verkiezingen verliest ze zelfs de macht in Agrigento, de geboortestad van voorzitter Angelino Alfano.

Het extreemrechtse Lega Nord kreeg nog zwaardere klappen. In de tweede ronde van de gemeenteraadsverkiezingen verloor de partij bijna alle duels. Ze kon geen enkele van de zeven gemeentes waar ze al aan de macht was behouden. Uiteindelijk strandt de Lega op slechts twee gemeentes met meer dan 15.000 inwoners. "We hebben een hoge prijs betaald voor de recente schandalen binnen onze partij", reageerde Roberto Maroni, voormalig minister van Binnenlandse Zaken. De Lega lijdt onder schandalen over verdwenen partijgelden en corruptie. Het openbaar ministerie voert een onderzoek naar onder andere de partijstichter Umberto Bossi en zijn zonen Riccardo en Renzo. Roberto Maroni is er echter van overtuigd dat deze nederlaag de moeilijke periode van de Lega afsluit. "Hij begrijpt niet dat de moeilijke tijden eigenlijk pas beginnen", reageert Massimo Giannini , journalist bij La Repubblica.

Triomferend links "De Partito Democratico (Pd) en centrumlinks hebben deze verkiezingen gewonnen. We zullen niet aanvaarden dat iemand onze overwinning steelt", reageerde Pierluigi Bersani, voorzitter van de Pd. En terecht, zo blijkt met bijna alle stemmen geteld.

Centrumlinks komt aan de macht in 95 gemeentes. Van de 26 hoofdplaatsen waar verkiezingen gehouden werden, kunnen de centrumlinkse partijen in 15 gemeentehuizen hun intrek nemen. Na de vorige gemeenteraadsverkiezingen was de tussenstand met centrumrechts het complete tegenovergestelde: 9 voor centrumlinks, 17 voor centrumrechts.

Ongenoegen van de Italianen Niet enkel de resultaten van de politieke partijen en het succes van Beppe Grillo zijn een sterk signaal van de Italiaanse burger. Ook de stemonthouding. Slechts 51,4 procent van de Italiaanse bevolking heeft zijn stem uitgebracht. Dat is maar liefst 11 procent minder dan bij de verkiezingen in 2007. Ook dat wordt als een teken van ontevredenheid of berusting gezien.

Federale verkiezingen
Het succes van centrumlinks betekent echter niet dat de partijen zeker mogen zijn van een succes bij de federale verkiezingen in 2013. Het resultaat van de Vijfsterrenbeweging bewijst dat de Italianen vooral een volledig nieuw politiek apparaat willen en niet enkel oude partijen in een nieuw jasje. De Pd mag dan wel de grootste partij geworden zijn, als ze het succes van centrumlinks herhaald wil zien, zal ze moeten samenwerken met de anderen. "Het zal niet volstaan rustig langs de rivier te zitten en te wachten tot de kadavers van de tegenstanders voorbij komen drijven", besluit Giannini. (GM)

In sommige regio's zijn de verkiezingen later gepland. In Trentino Alto Adige vond de eerste ronde pas plaats op 20 mei. In de regio Valle d'Aosta zijn de gemeenteraadsverkiezingen voorzien op 27 mei. In Sardinië ten slotte zullen ze plaatsvinden op 10 en 11 juni.

De gemeentes worden telkens opgedeeld in twee groepen: gemeentes met meer dan 15.000 inwoners en gemeentes met minder dan 15.000 inwoners.

In de kleine gemeentes is er slechts een verkiezingsronde. Diegene met de meeste stemmen wordt er burgemeester. In de grote gemeentes is er een tweede ronde wanneer niemand een absolute meerderheid behaalt. In de tweede ronde nemen de twee politici met de meeste stemmen het tegen elkaar op.

Onze partners