Ook Afrika maakt zich zorgen over glyfosaat en Roundup

26/10/17 om 15:43 - Bijgewerkt om 15:43

Bron: Ips

Terwijl de EU-lidstaten er woensdag niet in slaagden consensus te bereiken over een eventuele verlaging van de licentie voor glyfosaat, woedt ook in Afrika een hevig debat over het gebruik van de omstreden onkruidverdelger.

Ook Afrika maakt zich zorgen over glyfosaat en Roundup

Roundup © Reuters

Terwijl de EU-lidstaten er woensdag niet in slaagden consensus te bereiken over een eventuele verlaging van de licentie voor glyfosaat, woedt ook in Afrika een hevig debat over het gebruik van de omstreden onkruidverdelger. Glyfosaat, het belangrijkste ingrediënt van het door Monsanto geproduceerde middel Roundup, is er bijzonder populair bij landbouwers en is ook wereldwijd de meest gebruikte onkruidverdelger. Volgens een studie van statistiekenbedrijf Statista is het wereldwijde gebruik van glyfosaat gestegen van 56,3 miljoen kilogram in 1994 naar 825,8 miljoen kilogram in 2014.

Steeds meer stemmen in Afrika en Europa roepen op tot een volledig verbod van het product, omdat het, volgens het Internationaal Agentschap voor Kankeronderzoek (IARC), waarschijnlijk kankerverwekkend is. Glyfosaat maakt deel uit van een groep van tachtig chemische stoffen die als potentieel gevaarlijk worden beschouwd door het zogenaamde Monografieënprogramma van het IARC. ARC-onderzoeker Kathryn Guyton zegt dat 'dit gebaseerd is op beperkt bewijs dat glyfosaat NHL (non-Hodgkin-lymfoom) veroorzaakt bij mensen en op overtuigend bewijs dat het kanker veroorzaakt bij laboratoriumdieren.'

Het IARC concludeerde ook dat er sterk bewijs was dat het product schade kan toebrengen aan het DNA (zogenaamde 'genotoxiciteit'), zowel bij 'puur' glyfosaat als bij samenstellingen waarin het voorkomt. De IARC-evaluatie wordt evenwel betwist door de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA) en het Europese Chemicaliënagentschap (ECHA).

Begin dit jaar lanceerden veertig Europese ngo's een Europees Burgerinitiatief om een volledig verbod op glyfosaat af te dwingen, 'in het verlengde van de pesticidenwet van de EU die het gebruik van substanties verbiedt die kanker kunnen veroorzaken bij mensen.' Dinsdag wilden de EU-lidstaten nog geen beslissing nemen over een verlenging van de commerciële licentie met tien jaar. De laatste weken werd flink campagne gevoerd om een verlenging tegen te houden.

Afrikaanse beleidsmakers beschikken niet over de capaciteit om zelf een rigoureuze evaluatie te doen. De kans is daarom groot dat ze de beslissingen van de Europese Unie in deze kwestie met bijzondere aandacht volgen. Een aanzienlijk aantal Afrikaanse landen koopt landbouwproducten op de Europese markten.

Afrikaanse onderzoekers pleiten er intussen voor het voorzorgsprincipe te hanteren. 'Glyfosaat wordt gebruikt door rijstboeren in de vallei van de Senegal-rivier, maar er is nog geen onderzoek gedaan op deze molecule in Senegal', zegt Amadou Diop, docent analytische scheikunde en bromatologie aan de Cheikh Anta Diop-universiteit (UCAD) in Dakar.

Als je zijn chemische samenstelling bekijkt, is glyfosaat in overeenstemming met de regels die moeten worden gevolgd. 'Wat meer zorgen baart is zijn potentiële genotoxiciteit,' zegt hij. 'Wanneer er sterke gronden zijn om te vermoeden dat een bepaalde molecule toxisch kan zijn en wetenschappelijk bewijs niet aantoont dat het onschadelijk is, dan zegt het gezond verstand dat we het beter niet meer gebruiken. Dat is de lijn die de Afrikanen zouden moeten aanhouden.'

Reactie van Monsanto

'De realiteit is dat de veiligheid van glyfosaat ondersteund wordt door een van de meest omvangrijke wereldwijde databases rond menselijke gezondheid, gewasresten en milieu die ooit over een pesticideproduct zijn samengesteld', antwoordt het Amerikaanse bedrijf in een e-mail. 'In evaluaties die vier decennia beslaan, is de overweldigende conclusie van deskundigen wereldwijd dat glyfosaat veilig kan worden gebruikt.'

Het bedrijf voegt daar nog aan toe: 'Zoals bij alle pesticiden beoordelen de regulerende overheden in de hele wereld stelselmatig de laatste veiligheidsgegevens over glyfosaat. Om het duidelijk te stellen: geen enkel regulerend agentschap ter wereld is tot de conclusie gekomen dat glyfosaat kankerverwekkend is.'

Weloverwogen aanpak

Diop maakt deel uit van de Nationale Commissie voor het Beheer van Chemische Producten in Senegal. De commissie heeft nog geen formeel debat gehouden over het mogelijk kankerverwekkend karakter van glyfosaat, zegt hij, maar hij is van plan om de kwestie op de agenda te plaatsen.

Serigne Omar Sarr, onderzoeker in het laboratorium voor analytische scheikunde en bromatologie aan dezelfde universiteit, vraagt een weloverwogen aanpak. 'We belanden voortdurend in situaties waarin we van de ene dag op de andere te horen krijgen dat een molecule toxisch is, terwijl die tientallen jaren zonder enig probleem is gebruikt.'

Het gaat om een ernstige zaak met gevolgen voor de voedselzekerheid, zegt Sarr. 'Je gaat geen geneesmiddel vinden dat ook niet toxisch is.'

Het valt ook af te wachten in welke mate een verbod op glyfosaat - op het niveau van individuele landen, of zelfs in de hele EU - een effect zal hebben op de voedselzekerheid, gezien de populariteit van het pesticide bij landbouwers.

Diop zegt daarop dat alternatieven 'evengoed werken'. 'Er is een hele reeks moleculen die in de plaats van glyfosaat kunnen worden gebruikt', zegt hij. 'Doorgaans worden organofosforverbindingen gebruikt als insecticiden, en we mogen ook biopesticiden niet vergeten.'

Maar, voegt hij daaraan toe, een overdreven afhankelijkheid van pesticiden leidt ook tot bodemuitputting. 'Wanneer ongepaste hoeveelheden pesticiden worden gebruikt, nemen de oogsten niet toe, ze worden net kleiner.'

Onze partners