70 jaar na de bevrijding van Auschwitz: 5 overlevenden getuigen

27/01/15 om 07:00 - Bijgewerkt om 07:07

Tien jaar geleden waren er nog 1.500 overlevenden van het vernietigingskamp Auschwitz, vandaag zijn er dat nog maar 300. Enkelen onder hen vertellen naar aanleiding van de 70e verjaardag van de bevrijding van het kamp hun persoonlijke versie van de meest zwarte bladzijde die de mensheid ooit heeft geschreven.

Jozef Paczynski (95)

Jozef Paczynski

Jozef Paczynski © AFP

Jozef Paczynski - 'gevangene 121' - herinnert zich de 'welkomstspeech' van de commandant in Auschwitz nog tot het laatste, kille woord. De 20-jarige Poolse soldaat arriveerde samen met andere nieuwe gevangenen in 1940 in het vernietigingskamp. 'Karl Fritzch was zijn naam', vertelt Paczynski aan The Independent. 'Hij vertelde ons: "dit is geen sanatorium, dit is een Duits concentratiekamp en jullie hebben nog drie maanden te leven... er is maar één weg naar buiten en dat is doorheen de schoorsteen van het crematorium".'

Maar Jozef ontsnapt, in tegenstelling tot de 1,1 miljoen andere gevangenen, wel aan de schoorsteen. Hij bracht het grootste deel van de Tweede Wereldoorlog in het kamp door en nam ook deel aan een van de vele beruchte dodenmarsen van januari 1945 toen duizenden uitgemergelde gevangenen uit het kamp werden geëscorteerd om te ontsnappen aan het oprukkende Rode Leger.

Delen

Ik moet het goed gedaan hebben want ik werd telkens opnieuw teruggeroepen

Jozef Paczynski

Paczynski heeft zijn leven te danken aan het feit dat hij de persoonlijke kapper van SS-commandant Rudolf Höss was. 'De eerste keer dat ik naar zijn villa werd gebracht, was ik zo bang dat mijn handen trilden en ik vlekjes voor mijn ogen zag', vertelt hij. 'Hij kwam binnen en ik knipte zijn haar. Hij sprak geen woord. Ik moet het goed gedaan hebben want ik werd telkens opnieuw teruggeroepen.'

Renee Salt (85)

Renee Salz met haar man Charles

Renee Salz met haar man Charles © EPA

Toen de trein met de Poolse Renee Salt in 1944 in Auschwitz aankwam, stapte haar vader uit en verdween meteen. Geen vaarwel, geen kus, hij verdween in het niets. Renee krijgt nog steeds de tranen in de ogen als ze eraan denkt. Het meisje en haar moeder moesten vervolgens een andere selectieprocedure doorlopen. Ze werden naar links gestuurd. Iedereen die naar rechts moest, ging meteen de gaskamer in. Renee vertelt aan Sky News dat het geschreeuw vanuit de gaskamers meer dan 15 minuten duurde. Na enkele weken in Auschwitz werden Renee en haar moeder tegen het einde van de oorlog naar Bergen Belsen gestuurd, een ander concentratiekamp, maar 12 dagen na de bevrijding van Bergen Belsen stierf haar moeder.

Delen

Het geschreeuw vanuit de gaskamers duurde meer dan 15 minuten.

Renee Salz

Nog steeds probeert Renee te begrijpen wat er in die periode gebeurde. 'Dit waren intelligente mensen die zo veel plezier haalden uit wat ze deden.' Na de oorlog verhuisde Renee naar Parijs waar ze haar echtgenoot ontmoette. Dat bleek een van de Britse soldaten te zijn die Bergen Belsen mee hielpen bevrijden. Beiden waren zo getraumatiseerd door hun ervaringen dat ze er nooit met elkaar of met hun kinderen hebben over gepraat. Pas toen Renee 65 jaar was, sprak ze voor het eerst over de Holocaust. Dat doet ze nu nog steeds en zal ze blijven doen zolang ze kan.

Marta Wise (80)

Marta Wise

Marta Wise © EPA

Er zijn er maar weinigen die zich de kwaadaardige grijns van de beruchte nazidokter Josef Mengele kunnen herinneren. Marta Wise is er een van. Zij woonde met haar oudere zus Eva in 1944 twee maanden in Mengeles experimentele barrakken in Auschwitz. 'Als hij lachte, betekende dat gevaar. Want als hij lachte, was hij op zijn gevaarlijkst', zegt Wise aan de Washington Post.

Delen

Als Josef Mengele lachte, betekende dat gevaar.

Marta Wise

Mengele, een Duitse officier en dokter, stond bekend voor het uitvoeren van wreedaardige, niet-wetenschappelijke experimenten op gevangenen, vooral Joodse en zigeunerkinderen. Zo wilde hij onder meer van donkere ogen blauwe ogen maken. Hij was geobsedeerd door tweelingen en dwergen. Marta en haar zus werden met een onbekende substantie ingespoten, maar hebben nooit geweten wat het was. Net voor de bevrijding van het kamp werd Eva ziek en mocht Marta haar gaan bezoeken in het kampziekenhuis. 'Dit monster verkneukelde er zich waarschijnlijk in om te zien hoe een halfdood kind elke dag haar halfdode zus kwam helpen.'

Enkele dagen later arriveerden de Russen en bevrijdden ze de overlevenden. Een van de soldaten gaf Marta een fles wodka, hoewel ze amper 10 jaar oud was. De meisjes gaven de fles vervolgens aan een vrachtwagenchauffeur die hen hielp terugkeren naar hun ouders in Bratislava. Het gezin verhuisde in 1948 naar Australië en de ouders spraken nooit meer over de oorlog. Marta woont nu in Israël met haar man.

Susan Pollack (84)

Susan Pollack

Susan Pollack © EPA

Van zodra ik met mijn moeder en mijn broer in Auschwitz in mei 1944 aankwam, vulde de horror van de plek mijn hele lijf', zegt de Hongaarse Susan aan The Guardian. 'Mijn moeder werd onmiddellijk weggeleid. Later vernam ik dat ze vergast was. Ik heb nog maar pas ontdekt dat ook mijn vader daar was.'

Delen

Ik werk nog steeds aan mijn emotioneel herstel.

Susan Pollack

Tijdens haar periode in Auschwitz probeerde Susan te ontsnappen aan de realiteit door zich te herinneren hoe het thuis was. Ze kwam later in Bergen Belsen terecht waar de Britten haar bevrijdden. 'Ik werk nog steeds aan mijn emotioneel herstel, het is een schaduw die me nog steeds achtervolgt', aldus de 84-jarige vrouw. 'Omdat ik zoveel familieleden verloren had, wilde ik na de oorlog snel kinderen. Ik was amper 18 toen ik met een Holocaust-overlevende trouwde. Maar ik ben altijd voorzichtig geweest om mijn kinderen niet te veel te vertellen over wat ik heb meegemaakt om hen niet te traumatiseren. Ze hadden recht op een zorgeloze jeugd, ik wou niet dat ze bitterheid en haat zouden verspreiden.'

Mordechai Ronen (82)

Mordechai Ronen

Mordechai Ronen © AFP

'In de lente van 1944 werd ons gezin naar Auschwitz gestuurd', vertelt de Hongaar Mordechai Ronen, die in september zijn biografie uitbrengt, aan The Guardian.' De vrouwen en kinderen moesten naar links en dat was wat mijn moeder en twee zussen deden. Mijn vader en ik werden geïnspecteerd door Josef Mengele en gingen naar rechts. Het was de laatste keer dat ik mijn moeder en zussen levend zag.' Ronen zag enkele soldaten een baby omhoog gooien en schoten erop in de lucht voor hun plezier. 'Vanaf dat moment wist ik wat er ons te wachten zou staan.'

Delen

Enkele soldaten gooiden een baby in de lucht en schoten erop voor hun plezier.

Mordechai Ronen

'Ik werkte al snel overlevingstrucjes uit. Wanneer de wachters ons naar buiten riepen om een rij te vormen voor de barrakken, verstopte ik me of ging ik schuilen in andere barrakken. De veiligste schuilplaats was in het veld nabij de badkamers waar al de dode lichamen waren opgestapeld... ik ging op de stapel liggen, naast de lijken en deed alsof ik dood was.'

Ronen herrinnert zich nog goed de schoorstenen met donkere, dike rook. De honden blaften voortdurend. Van Auschwitz ging het naar Birkenau, daarna naar het Oostenrijkse concentratiekamp Mauthausen-Gusen. 'Daar gaf mijn vader, die toen 50 jaar was, het plots op. Hij kon niet meer verder. Van dan af was ik helemaal alleen.'

In februari 1945 werd Ronen naar een kamp in Gunskirchen in Oostenrijk gestuurd. Daar zag hij uitgehongerde mensen mensenvlees eten. Uiteindelijk werd hij bevrijd door de Britten en de Canadezen.

Lees meer over:

Onze partners