Herman Matthijs (UGent, VUB)
Herman Matthijs (UGent, VUB)
Hoogleraar Openbare Financiƫn aan de UGent en de VUB en lid van de Hoge Raad Financiƫn
Opinie

14/10/12 om 06:33 - Bijgewerkt om 06:33

Verkiezingen: weet u wel zeker wat er vandaag op het spel staat?

U beslist vandaag wie de volgende zes jaar de leiding neemt in uw gemeente en in uw provincie. Er staat heel wat op het spel. Weet waarvoor u kiest.

Verkiezingen: weet u wel zeker wat er vandaag op het spel staat?

© Belga

De provincie- en gemeenteraadsverkiezingen laten de kiezers beslissen over wie de volgende zes jaren de desbetreffende leiding neemt van het plaatselijke bestuur. Inzake de lokale besturen neemt de gemeentelijke kost zeker toe door de vermeerdering van het aantal raadsleden met 114, een verhoging van het totaal aantal Vlaamse schepenen met 16 , het aantal OCMW raadsleden stijgt met 20 en dan is er nog de toename van het aantal Antwerpse districtsleden met 6. Niemand heeft zich de vraag gesteld of er niet teveel mandaten zijn op het lokale gemeentelijke niveau. Zo kan men zich wel de vraag stellen of een gemeenteraad met 55 leden , zoals in Antwerpen, optimaal kan werken. Daarentegen leveren de vijf provincies wel zestig raadsleden.

In principe ligt de lokale democratie in de verkozen raden. Maar talrijke gemeentelijke bevoegdheden zijn overgeheveld naar autonome gemeentebedrijven of naar intercommunales, waardoor de lokale verkozen democratie wordt uitgehold. Legio zijn de gemeenteraden aan het worden waar de agenda zich zowaar beperkt tot het vastleggen van de dotaties aan die bedrijven.

De toestand van de gemeentelijke financien is er niet op verbeterd in vergelijking met het verleden. Zo zijn de gemeenten hun dividenden kwijt van de gemeentelijke holding en een aantal hebben hun inschrijving op de dexia kapitaalverhoging zwaar betaald. Daarbij komt de vermindering van de opbrengst inzake de dividenden uit de intercommunales voor de gas- en de elektriciteitsvoorziening.

Ook in deze bestuursperiode zijn in Vlaanderen de aanslagvoeten van de onroerende voorheffing en de aanvullende personenbelasting gemiddeld gestegen. De gemeenten kunnen zeker niet klagen over de groeivoet van 3,5% van het gemeentefonds. De Vlaamse gemeenten profiteerden ook van het feit dat dit gemeentefonds werd verhoogd met de elia bijdrage.

Daarentegen is het provinciefonds op een aangroei van nul procent gezet. Globaal zijn de gemeentelijke financien erg verslechterd en dat heeft vooral te maken met de bijdragen aan de politiezones , waar vroeger nogal wat gemeenten niet teveel aan gaven omdat de veiligheid werd uitbesteed aan de nationale Rijkswacht, de sterk stijgende OCMW dotaties o.a. door de vergrijzing en zeker ook de zeer opvallende toename van het personeelsbestand bij veel gemeentelijke - en OCMW besturen.

Globaal kan men zeggen dat de begrotingssituatie van de tekorten op de gemeentelijke begrotingen sterk toenemen tot zowat 355 miljoen euro in 2012. Daarbij komt dat de schuld per inwoner in Vlaanderen rond de 1300 euro ligt en dat is een stabilisering ten aanzien van 2006. Hierbij moet wel de bedenking worden gemaakt dat de renten zeer laag staan. Bovendien moet er ook op gewezen worden dat het gemeentelijk investeringsniveau eerder daalt.

De uitdagingen

De volgende jaren staan de gemeenten voor enorme financiele uitdagingen. Zo zijn er de nieuwe kosten aan de brandweerzones, de hervorming van d e pensioenen van het vast benoemd personeel, de uitbouw van de tweede pensioen pijler voor de contractuelen, de vergrijzingskost voor de OCMW's enz.. In ieder geval dienen de gemeenten hun begrotingen in evenwicht te krijgen tegen 2014 , want ook zij worden mee geteld voor het bereiken van de Europese begrotingsnormen. De Vlaamse regering zal de volgende jaren geen geld hebben om nieuwe lokale pacten te financieren of het gemeentefonds te verhogen. De provincies kennen al die financiele problemen niet.

De keuzes

Vlaanderen gaat de volgende jaren keuzes moeten maken ten aanzien van het beheer van d e lokale besturen. Zo zijn er in Vlaanderen al enorme bedragen aan belastinggeld uitgegeven aan studies over de het kerntaken debat. Vele items worden dubbel of driedubbel beheerd. De Europese budgettaire regels gaat de Vlaams e overheid ook verplichten om keuzes te maken in de netelige dossiers van de gemeentelijke fusies, de rol van de provincies en de verhouding gemeente / OCMW.

Maar de politieke vraag stelt zich of er een meerderheid is te vinden in het Vlaams Parlement voor deze gemeentelijke fusies . Desalniettemin moet een nieuwe fusie operatie gepaard gaan met een striketer budgettaire beheer van de nieuwe samenvoegingen der gemeenten. Inderdaad de fusie 1976 heeft alleen maar geleid tot een budgettaire ontsporing van formaat . De enorme vertegenwoordiging van gemeentelijke mandatarissen in deze assemblée maakt een dergelijke fusie moeilijk bespreekbaar.

Indien een dergelijke fusie operatie niet zou lukken dan kan men ook bevoegdheden en dus ook de budgettaire last weghalen bij de gemeenten waardoor men deze zou kunnen overhevelen naar het provinciale of gewestelijke niveau.

Trouwens men heeft niet alleen nood aan gemeentelijke fusies in Vlaanderen, doch ook aan actualisering van de provinciegrenzen. Deze laatsten stemmen helemaal niet overeen met de economische realiteit . Maar wie wil praten over de herschikking van de provinciegrenzen moet er zich ook van bewust zijn dat de huidige provinciale grenzen samenvallen met de kiesgebieden.

Onze partners