Knack op de Boekenbeurs: 'Philip Roth is een meesterverteller'
Knack op de Boekenbeurs: 'Philip Roth is een meesterverteller'
Knack op de Boekenbeurs: 'Philip Roth is een meesterverteller'
Knack op de Boekenbeurs: 'Philip Roth is een meesterverteller'
Knack op de Boekenbeurs: 'Philip Roth is een meesterverteller'
Knack op de Boekenbeurs: 'Philip Roth is een meesterverteller'
Knack op de Boekenbeurs: 'Philip Roth is een meesterverteller'
07716532016-11-01 20:45:232016-11-05 11:51:40NonePas de parutionNormalarticleBoekenBoekenKnack.be

Knack op de Boekenbeurs: 'Philip Roth is een meesterverteller'

Tijdens de Boekenbeurs praten journalisten van Knack, Knack Weekend en Knack Focus elke dag over hun favoriete boeken op Knack.be. Vandaag: Joost Devriesere, medewerker van Knack.be en Knack Focus.

yesJasper Van Loy2016-11-02 19:51:00http://www.knack.be/nieuws/boeken/knack-op-de-boekenbeurs-philip-roth-is-een-meesterverteller/article-normal-771653.htmlhttp://m.knack.be/nieuws/boeken/knack-op-de-boekenbeurs-philip-roth-is-een-meesterverteller/article-normal-771653.htmlhttp://www.knack.be/nieuws/boeken/http://m.knack.be/nieuws/boeken/http://focus.knack.be/entertainment/boeken-strips/http://m.focus.knack.be/entertainment/boeken-strips/
Knack op de Boekenbeurs: 'Philip Roth is een meesterverteller'

Joost Devriesere (°1972)

Recentste werk

Vluchten hoeft niet meer (2016), geschreven met Jessica Dobbelaere.

Bekend van

Zijn artikels voor Knack Focus en Knack.be.

Favoriete boek: The Plot Against America (Philip Roth)

'Als ik moet denken in termen van 'favoriete dit' en 'favoriete dat', begin ik meteen te huiveren. Wél heb ik een zwak voor boeken die de lezer een alternatieve geschiedenis voorschotelen. Vindingrijke wat als-verhalen die je aan het denken zetten over de consequenties die politieke beslissingen en maatschappelijke verschuivingen kunnen hebben op het verloop van de geschiedenis en op de levens van gewone mensen.

The Yiddish Policemen's Union is zo'n boek. Daarin beschrijft de Amerikaanse auteur Michael Chabon hoe Sitka, een stad in het onherbergzame Alaska, begin de jaren veertig door de VS werd ingericht als een tijdelijk toevluchtsoord voor de Europese Joden die op de vlucht waren voor de nazivervolging. Chabon verpakt alles in een vaak onweerstaanbaar grappig moordmysterie over twee rechercheurs die in Sitka de moord op de vermeende Messias moeten ophelderen. Al is dat maar een laagje vernis. Eigenlijk stelt Chabon, zelf een Jood, het zionisme aan de kaak. Want ook de Tiklit, de oorspronkelijke bewoners van Sitka, worden in zijn boek weggedrukt door een kolonisator die met de goedkeuring van de internationale gemeenschap zijn gang mag gaan.'

REUTERSDe Amerikaanse auteur Philip Roth

Het aangrijpendste boek in dit 'genre' is evenwel The Plot Against America van Philip Roth, de Amerikaanse tachtiger van wie nogal wat mensen hoopten dat hij dit jaar eindelijk de Nobelprijs voor Literatuur zou ontvangen, maar die eer aan een neuzelende songsmid moest laten - waar overigens verder niets mis mee is.

Roth is een meesterverteller, en dat bewees hij eens te meer met dit verhaal over een bange zevenjarige Joodse jongen die elke houvast verliest wanneer in 1940 niet Franklin Delano Roosevelt maar wel piloot en volksheld Charles Lindbergh, voortgestuwd door de spijtige ontvoering en dood van zijn tweejarige zoontje enkele jaren eerder, zijn intrek neemt in het Witte Huis. Lindbergh, die ook in realiteit geen graten zag in het nazisme en zich zelfs door Adolf Hitler liet decoreren, besluit om Duitsland niet de oorlog te verklaren en dan maar het Duitse antisemitisme te importeren, met alle gevolgen van dien. Washington wordt een tweede Berlijn. Pesterijen gaan over in vervolging. Een dwingend boek met autobiografische inslag. En een waarschuwing, dat spreekt voor zich.'

Favoriete boek van de afgelopen vijf jaar: The Circle (Dave Eggers)

'The Circle is niet het beste boek van de Amerikaan Dave Eggers, en al helemaal niet het beste boek van de afgelopen vijf jaar. Toch intrigeert deze over the top technosatire me mateloos, omdat ze ons wijst op de losse manier waarmee we vandaag met onze privacy omspringen.

Het boek speelt zich af in een heel nabije toekomst en volgt een jonge vrouw die aan de slag mag bij The Circle, een multinational die het midden houdt tussen Apple en Google, en waarvan de dolenthousiaste, slaafse medewerkers haast sektarisch gedrag vertonen. Een boek dat je suspension of disbelief voortdurend op de proef stelt en al ergens halverwege heerlijk uit de hand loopt. Voor de beste dystopische fantasieën moet je nog steeds bij George Orwell, J.G. Ballard en Kurt Vonnegut zijn, maar dit was een meer dan aardig en vooral heel amusant tussendoortje.'

In Londen stapte ik binnen in een boekhandel met alleen maar 'rode' boeken. Eén tip van een ervaringsdeskundige: vraag er niet naar de biografie van Margaret Thatcher'

Favoriete boekhandel

'Ik weet dat het not done is om níét in tranen van ontroering uit te barsten bij de gedachte aan een onafhankelijke boekhandel waar een wijze lettervreter je onomwonden alles over boeken vertelt, maar ik doe het toch. En ja, natuurlijk is de Boekhandel Dominicanen in Maastricht, met die duizenden boeken in een eeuwenoude kerk, een streling voor het oog, maar dat heeft meer te maken met mijn fascinatie voor mooie kerkgebouwen. Mochten daar luiers of potten choco zijn uitgestald, dan zou ik even hard onder de indruk zijn.

Al zijn er natuurlijk uitzonderingen. Zo stapte ik in Londen binnen in Bookmarks, vlak bij het British Museum. Een boekhandel met alleen maar 'rode' boeken, socialistische en marxistische literatuur. Dat vond ik wel bijzonder, en ik heb er een paar uur doorgebracht om uiteindelijk niets te kopen. Eén tip van een ervaringsdeskundige: vraag er niet naar de biografie van Margaret Thatcher, zelfs niet bij wijze van grap.'

LOWliteratuurkunst, cultuur en entertainmentPhilip RothMichael ChabonFranklin Delano RooseveltCharles LindberghAdolf HitlerDave EggersGeorge OrwellJ.G. BallardKurt VonnegutMargaret ThatcherAlaskaVSWitte HuisDuitslandWashingtonBerlijnLondenMaastrichtBritish MuseumKnack FocusKnack.be
'Factcheckers bouwen elke dag een feestje met de uitspraken van Trump, maar ook Clinton is een jokkebrok'
'Factcheckers bouwen elke dag een feestje met de uitspraken van Trump, maar ook Clinton is een jokkebrok'
'Factcheckers bouwen elke dag een feestje met de uitspraken van Trump, maar ook Clinton is een jokkebrok'
'Factcheckers bouwen elke dag een feestje met de uitspraken van Trump, maar ook Clinton is een jokkebrok'
'Factcheckers bouwen elke dag een feestje met de uitspraken van Trump, maar ook Clinton is een jokkebrok'
'Factcheckers bouwen elke dag een feestje met de uitspraken van Trump, maar ook Clinton is een jokkebrok'
'Factcheckers bouwen elke dag een feestje met de uitspraken van Trump, maar ook Clinton is een jokkebrok'
'Factcheckers bouwen elke dag een feestje met de uitspraken van Trump, maar ook Clinton is een jokkebrok'
07712092016-10-31 11:30:132016-11-02 09:34:35KnackPas de parutionOpinionarticleBert BultinckPar Bert BultinckBelgiëKnack.be

'Factcheckers bouwen elke dag een feestje met de uitspraken van Trump, maar ook Clinton is een jokkebrok'

Bert Bultinck - De waarheid zal niet zegevieren bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen, vreest Knack-hoofdredacteur Bert Bultinck. 'Trump draait zijn hand niet om voor een leugentje minder of meer', en ook Clinton kan er wat van.

yesrmgimport newsgate2016-10-31 11:30:00http://www.knack.be/nieuws/belgie/factcheckers-bouwen-elke-dag-een-feestje-met-de-uitspraken-van-trump-maar-ook-clinton-is-een-jokkebrok/article-opinion-771209.htmlhttp://m.knack.be/nieuws/belgie/factcheckers-bouwen-elke-dag-een-feestje-met-de-uitspraken-van-trump-maar-ook-clinton-is-een-jokkebrok/article-opinion-771209.htmlhttp://www.knack.be/nieuws/belgie/http://m.knack.be/nieuws/belgie/
'Factcheckers bouwen elke dag een feestje met de uitspraken van Trump, maar ook Clinton is een jokkebrok'

Bert Bultinck - 'Als hij verkozen wordt, verhuis ik naar België', lacht Dave Eggers in een interview met Knack. Eggers, een van de meest invloedrijke Amerikaanse schrijvers van de afgelopen vijftien jaar, werpt zich met zijn popcampagne 30 days, 30 songs met rock-'n-roll in de strijd tegen Donald Trump. Dertig dagen lang gooit hij een anti-Trump-lied van grote namen als Moby of R.E.M. online, in de aanloop naar volgende week dinsdag, wanneer heel Amerika naar de stembus trekt en de rest van de wereld aan nieuwssites en de verrekijk gekluisterd zit. Alweer een slag voor de Republikeinen. De Trump Tower siddert en beeft.

Bert Bultinck - De bijdrage van Moby, die u misschien nog kent van de wereldhit Why does my heart feel so bad?, heet niet voor niets Little failure. Het lied-annex-filmpje valt op omdat wat Moby monotoon opdreunt ook nog eens in grote letters op het scherm komt. 'Donald Trump is zogezegd een succesvolle businessman', staat er te lezen. 'Maar wat veel mensen niet weten is dat hij 600 miljoen heeft geërfd van zijn vader. En dat minstens de helft van zijn bedrijven failliet is gegaan.' Als u niet van goedkope metal riffjes houdt, dan hebt u in alle geval toch weer iets bijgeleerd. Het filmpje is op veel manieren kenmerkend voor deze campagne: een Bekende Amerikaan die zijn mediafaam gebruikt om aan politiek te doen, compleet met een online filmpje met de allure van een virus. En vooral ook: factchecking. Nu zelfs in een popsong.

Bert Bultinck -

Bert Bultinck - Factcheckers bouwen elke dag een feestje met de uitspraken van Trump, maar ook Clinton is een jokkebrok

Bert Bultinck - Die factchecking komt niet uit de lucht vallen: samen met de brexitcampagne worden deze presidentsverkiezingen het hoogtepunt genoemd van wat 'post truth politics' is gaan heten. Daarmee wordt bedoeld dat feiten er niet meer toe doen, dat het in de 21e-eeuwse democratie alleen draait om het mobiliseren van sterke emoties, liefst door middel van leugens die eindeloos worden herhaald, vooral als ze keer op keer worden tegengesproken. Met name Trump draait zijn hand niet om voor een leugentje minder of meer - net zoals de Leave-campagne in het brexitreferendum. Maar 'The Donald' weet wel verdomd goed de woede, trots en rancune van miljoenen Amerikanen aan te boren. De Democraten mogen keer op keer ontkennen dat Obama de stichter is van de IS, Trump zal die absurditeit blijven herhalen en zijn publiek zal in de handjes blijven klappen. We weten niet wie komende dinsdag de winnaar zal zijn, maar we weten al wel wie zal hebben verloren: de waarheid.

Bert Bultinck - Als dat gezwollen klinkt, dan komt dat omdat die analyse minstens onvolledig is. Feitelijk komt het verzet van linkse rakkers als Eggers tegen de politiek-na-de-waarheid hierop neer: laten we al die leugens van Trump weerleggen, dan komt het allemaal weer goed. Als het hun bedoeling is om Trump-kiezers over te halen, dan is dat behalve zelfgenoegzaam en prekerig vooral inefficiënt. Wie denkt dat boze Amerikaanse burgers na een wetenschappelijk verantwoorde weerlegging van complexe beleidsvragen zullen afzien van een Trump-stem, heeft werkelijk niets te zoeken in de politiek. Bovendien zijn rechtse rakkers er als de kippen bij om de 'post truth politics' te ontmaskeren als een reactie van Democraten op aanvallen op precies die feiten - en alleen die feiten - die zij belangrijk vinden. Factcheckers kunnen zowat elke dag een feestje bouwen met de uitspraken van Trump, maar ook Hillary Clinton is bijwijlen een jokkebrok - en véél minder entertainend.

Bert Bultinck - Is dat cynisch? Terwijl links loopt te stuiteren van verontwaardiging, roepen Republikeinen 'à la guerre comme à la guerre' en winnen ze de verkiezingen. Zo hebben ze er al talloze gewonnen in het verleden, en zo is Ronald Reagan de populairste Amerikaanse president aller tijden geworden. Als 'little failure' Donald Trump deze verkiezingen zal verliezen, dan niet omdat hij vermorzeld is door factcheckers, maar wel omdat hij belangrijke groepen in de gracht heeft gereden - het leger, bijvoorbeeld, en iedereen die zich verwant voelt met Mexicaanse migranten. Om het over vrouwen maar niet te hebben.

Bert Bultinck - De zoektocht naar de waarheid is fundamenteel, en preken voor de eigen parochie - zoals Eggers doet - is zinvoller dan doorgaans gedacht wordt. De eigen club heeft ook vitamientjes nodig en vooral: de eigen club mag niet thuis blijven op 8 november. Maar verkiezingen win je niet altijd met de waarheid. Laat Moby maar feiten kapot checken, een beetje Trump Tower geeft geen krimp. En op het einde wint Wall Street.

Bert Bultinck -

MEDIUMPZ2475bultinck-bertHoofdredacteur van KnackBultinckBert/assets/615/avatar_314995.jpghttp://www.knack.be/nieuws/auteurs/bert-bultinck-2475.htmlhttp://m.knack.be/nieuws/auteurs/bert-bultinck-2475.htmlverkiezingenHillary ClintonDave EggersDonald TrumpMobyTrump TowerAmerika
'Moonen': vrienden negeren 2.0
'Moonen': vrienden negeren 2.0
'Moonen': vrienden negeren 2.0
'Moonen': vrienden negeren 2.0
'Moonen': vrienden negeren 2.0
'Moonen': vrienden negeren 2.0
'Moonen': vrienden negeren 2.0
'Moonen': vrienden negeren 2.0
07612192016-10-06 11:58:112016-10-09 15:46:40KnackPas de parutionLong readarticleMensenKnack.be

'Moonen': vrienden negeren 2.0

Ze zitten ongetwijfeld ook in uw virtuele adresboek, contacten die vervelende sms'jes sturen, maar die u toch niet openlijk durft af te wijzen. Gelukkig is daar nu een creatieve oplossing voor: mooning. Oftewel: vrienden negeren, 2.0.

yesrmgimport newsgate2016-10-06 11:58:00http://www.knack.be/nieuws/mensen/moonen-vrienden-negeren-2-0/article-longread-761219.htmlhttp://m.knack.be/nieuws/mensen/moonen-vrienden-negeren-2-0/article-longread-761219.htmlhttp://www.knack.be/nieuws/mensen/http://m.knack.be/nieuws/mensen/
'Moonen': vrienden negeren 2.0

Herinnert u zich het fenomeen 'ghosting' nog? Enkele jaren geleden hadden relatie-experts er plots de mond van vol. Mensen die een liefdesrelatie beëindigen door simpelweg te verdwijnen. Niet meer antwoorden op sms'jes, mails, telefoons. De gedupeerde zelfs doodleuk blokkeren uit elke mogelijke contactlijst. Er werd zware schande gesproken over de egoïstische digitale generatie, maar intussen is het een beetje overgewaaid.

Bart Schoofs

En nu is er dus iets nieuws: mooning. En nee, we hebben het niet over 'het opzettelijk ontbloten en toekeren van het eigen achterwerk naar een ander om deze andere te beledigen, in verlegenheid te brengen, of voor de grap', zoals Wikipedia deze term definieert. Het woord heeft er onlangs een nieuwe betekenis bijgekregen. Die verwijst naar het halve maantje op een iPhone, wanneer je die op 'niet storen' zet. Dat kun je bijvoorbeeld doen als je eens rustig een boek wilt lezen of wilt slapen. Maar slimme jongeren hebben nu 'ontdekt' dat je dat halve maantje ook op één (of eigenlijk: zo veel als je zelf wilt) contactpersoon kunt toepassen. Je krijgt dan niet langer berichten van die ene persoon, maar zelf merkt hij er niets van. En als de ergernis weggeëbd is, schuif je dat maantje gewoon weer opzij. Wie een iPhone heeft en de daad bij het woord wil voegen: ga naar de sms-stroom van één bepaald contact (of een groep), druk op 'details' en kies vervolgens voor 'niet storen'. Zo, u hebt officieel iemand 'gemoond'.

De reacties op dit fenomeen laten zich raden. De jeugd is egoïstisch, leeft in een virtuele wereld zonder echte verbinding en durft zijn zogenaamde vrienden niet eens meer recht in de ogen te kijken om het contact te verbreken. In plaats daarvan schuiven jongeren lafhartig een maantje opzij, zonder enig mededogen. 'Wie dat beweert, is vergiftigd door een belangrijke leugen van deze tijd', zegt technologiesocioloog Ben Caudron (Erasmushogeschool Brussel). 'Steeds meer mensen proberen ons ervan te overtuigen dat we compleet transparant moeten zijn. Dat staat goed beschreven in The Circle, het dystopische meesterwerk van de Amerikaanse auteur Dave Eggers. Volgens de "digitale evangelisten" in die roman - die perfect vergelijkbaar zijn met medewerkers van Facebook, Twitter of Google - staat privacy synoniem met diefstal. We moeten altijd beschikbaar en bereikbaar zijn, anders zijn we egoïsten. Maar dat slaat nergens op: mensen hebben behoefte aan momenten van complete privacy.'

Bart Schoofs

Niet egoïstisch

Het klopt wel dat jongeren die 'niet storen'-knop misschien gebruiken op een manier die aanvankelijk niet zo bedoeld was, maar dat is nu eenmaal hoe technologie werkt, aldus Caudron. 'Vaak komt technologie tot stand omdat iemand iets ontwikkelt, zonder ander doel. Waarop iemand anders begrijpt dat er iets te verkopen valt, en een verhaal verzint. Dat je die moon-knop kunt gebruiken om een adempauze te creëren, bijvoorbeeld. Ik ben ervan overtuigd dat de makers en zelfs de marketeers van die knop nooit de bedoeling hadden om er een 'negeer je vrienden'-instrument van te maken. Maar net zoals technologie ons leven verandert, veranderen wij hoe we technologie gebruiken. Als we met die knop mensen kunnen negeren, dan zullen we dat doen.'

En daar is helemaal niets egoïstisch aan, benadrukt Caudron nog eens. 'Het is net als bij offline communicatie: je hebt toch ook geen zin om constant met iedereen te praten? En dus ga je op zoek naar strategieën om zelf te kiezen met wie je dat doet. Daarom gebruiken jongeren steeds meer sociale media waarbij ze zelf controle hebben over hun publiek, in plaats van broadcasting-media als Facebook. Dit is ook niets nieuws: als iemand je offline constant lastigvalt - of zelfs stalkt, in de extreemste vorm - dan is het niet meteen een goed idee om aan die persoon te vragen dat niet meer te doen. Zo geef je hem alleen maar aandacht, precies wat hij wil. Negeren is de beste manier om iets te stoppen. Het is een belangrijk sanctioneringsmiddel, zoals sociologen lang geleden al vaststelden. Als iemand in de groep ongewenst gedrag vertoont, dan wordt vaak uitsluiting gebruikt: een bekende en beproefde straf. Een kind zet je in de hoek als het stout is geweest. Wel, een stoute vriend kun je nu straffen door hem even in de virtuele hoek te zetten.'

Bart Schoofs

(Tekst Stefanie Van den Broeck)

MEDIUMPZBart SchoofsBen CaudronDave EggersWikipediaErasmushogeschool BrusselFacebookTwitter
Dave Eggers: 'In ruil voor zogenaamde vrijheid en gratis spullen laten we toe dat we worden bespied'
Dave Eggers: 'In ruil voor zogenaamde vrijheid en gratis spullen laten we toe dat we worden bespied'
Dave Eggers: 'In ruil voor zogenaamde vrijheid en gratis spullen laten we toe dat we worden bespied'
Dave Eggers: 'In ruil voor zogenaamde vrijheid en gratis spullen laten we toe dat we worden bespied'
Dave Eggers: 'In ruil voor zogenaamde vrijheid en gratis spullen laten we toe dat we worden bespied'
Dave Eggers: 'In ruil voor zogenaamde vrijheid en gratis spullen laten we toe dat we worden bespied'
Dave Eggers: 'In ruil voor zogenaamde vrijheid en gratis spullen laten we toe dat we worden bespied'
Dave Eggers: 'In ruil voor zogenaamde vrijheid en gratis spullen laten we toe dat we worden bespied'
1968729Dat soort schrijvers (die hun volle gewicht achter echte verbeteringen steken) is goud waard.2015-10-31 22:52:41rudy bourgeois6204512015-10-26 12:14:552015-10-28 12:24:06NonePas de parutionInterviewarticleBoekenKnack.be

Dave Eggers: 'In ruil voor zogenaamde vrijheid en gratis spullen laten we toe dat we worden bespied'

'De zaken zijn helemaal anders uitgedraaid dan de idealisten het zich in de begindagen van het internet hadden voorgesteld', vertelt de Amerikaanse schrijver Dave Eggers in dit dubbelinterview met Mimi Lok. 'Niemand voorspelde dat het zou eindigen in een concentratie van macht en rijkdom zonder voorgaande.'

yesJan Herregods2015-10-31 14:01:59http://www.knack.be/nieuws/boeken/dave-eggers-in-ruil-voor-zogenaamde-vrijheid-en-gratis-spullen-laten-we-toe-dat-we-worden-bespied/article-interview-620451.htmlhttp://m.knack.be/nieuws/boeken/dave-eggers-in-ruil-voor-zogenaamde-vrijheid-en-gratis-spullen-laten-we-toe-dat-we-worden-bespied/article-interview-620451.htmlhttp://www.knack.be/nieuws/boeken/http://m.knack.be/nieuws/boeken/
Dave Eggers: 'In ruil voor zogenaamde vrijheid en gratis spullen laten we toe dat we worden bespied'

Eerder dit jaar kwam de Amerikaanse schrijver Dave Eggers naar Gent voor de toekenning van de Amnesty International Leerstoel door de Universiteit Gent als erkenning voor zijn mensenrechtenactivisme.

Eggers, die geldt als een van de meest gevierde hedendaagse Amerikaanse auteurs kwam toen naar de Vooruit, samen met Mimi Lok, directeur en redacteur van Voice of Witness, een sociaal geëngageerd mondelinge geschiedenis-project. Het was de bedoeling het publiek via dit interview een idee te geven van de diverse creatieve en liefdadigheidsprojecten waarbij ze betrokken zijn en die hun algemene bijval hebben opgeleverd.

Eggers debuteerde in 2000 met het bijzonder succesvolle autobiografische boek 'Een hartverscheurend verhaal van duizelingwekkende genialiteit', een luchthartige en humoristische kijk op zijn tragische jeugd. Hij heeft ook veel lof toegezwaaid gekregen voor gezamenlijke getuigenisprojecten als 'Wat is de wat' en ' Zeitoun', romans waarin hij slachtoffers van mensenrechtenschendingen een stem geeft.

Maar zijn bekendste boek is wellicht 'De cirkel', een dystopische roman die waarschuwt tegen de uitholling van de privacy in het digitale tijdperk. Daarin wordt een almachtig technologisch bedrijf beschreven dat alles tot elke prijs openbaar en transparant wil maken. Behalve schrijver is Eggers ook redacteur, uitgever, grafisch ontwerper, activist en filantroop. In 1998 richtte hij McSweeney's op, gevestigd in San Francisco, dat sindsdien is uitgegroeid tot een van de meest gerespecteerde onafhankelijke uitgeverijen in de Verenigde Staten. Hij is ook medeoprichter van Voice of Witness, een non-profit organisatie die een reeks boeken uitgeeft waarin mensenrechtencrisissen van over de hele wereld worden aangekaart via getuigenissen van mannen en vrouwen die ze hebben meegemaakt.

Dave Eggers: 'In ruil voor zogenaamde vrijheid en gratis spullen laten we toe dat we worden bespied'

Het interview bestaat uit twee delen. In het eerste deel gaat het over Eggers' literaire werk, vooral De cirkel, terwijl we in het tweede deel--waarvoor Lok erbij kwam zitten--scherpstellen op Voice of Witness. Eggers en Lok delen duidelijk een passie voor het vertellen van mensenrechtenverhalen. We begonnen het interview echter met een paar vragen over Eggers' schrijfpraktijk en rode draden in zijn literaire werk.

Hoe begint u gewoonlijk aan een boek? Vertrekt u van een personage, een plot, een setting of een kwestie die u wil onderzoeken?

Eggers: Gewoonlijk schrijf ik eerst een scène en een hoofdstuk waarin ik de toon, stijl en personages vastleg. Het moet gaan over iets wat je boeit, wat vanzelf komt en waar je enthousiast over bent. Zodra je dat op een microniveau hebt opgelost, kan je de rest van het verhaal daaromheen construeren.

Neem nu 'De cirkel'. Ik liep al een tiental jaar na te denken over die kwestie, omdat ik al tweeëntwintig jaar in het noorden van Californië woon en de opkomst van het internet van nabij heb meegemaakt. Ik herinner me de eerste keer dat de internetzeepbel uiteenspatte en ook de hoge vlucht daarna. Veel van mijn vrienden bekleden nu hoge posities in een aantal van die bedrijven, anderen hebben start-ups opgericht, apps ontwikkeld, websites opgestart en dergelijke meer.

De eerste scène die ik schreef, kwam voort uit het feit dat we allemaal duizenden emails ontvangen, maar dat we die niet allemaal kunnen beantwoorden. Je hebt constant het gevoel dat de mensen rondom jou gekwetst zijn door je stilzwijgen of je onverschilligheid voor hun uitnodigingen of hun verzoeken om iets leuk of niet leuk te vinden. We worden overspoeld door stimuli waarop we geacht worden te reageren.

Uw hoofdfiguren zijn vaak hoopvol en idealistisch, op het naïeve af, bijvoorbeeld in het geval van Mae Holland in De cirkel. Ze lijken soms bijna doelbewust de ogen te sluiten voor het kwade in hun omgeving. Kan u zich vinden in die omschrijving van de "Eggersiaanse held", en wat vindt u zo aantrekkelijk aan dit soort personage?

Eggers: Ik ben het er niet noodzakelijk mee eens dat ze een gemeenschappelijke karaktertrek hebben. Maar ik ben dan ook niet het best geplaatst om verbanden te zien tussen romans die ik vijftien jaar geleden heb geschreven. Waarschijnlijk kent u ze intussen beter dan ik. Ik herlees nooit een boek dat ik jaren geleden schreef, want dat is vreselijk. Je ziet alle fouten en zaken die je anders zou aanpakken. Uiteindelijk moet je gewoon kunnen loslaten. Je moet je werk echt leren zien als een document van zijn tijd en van je geest, een momentopname van je leven, of iets wat je duidelijk wou maken in 2002 maar wat je nu niet noodzakelijk meer zou doen, of niet op die manier.

Maar om het even over Mae te hebben. Voor mij was het heel belangrijk dat Mae vanuit een relatief ongunstige situatie vertrekt. Ze komt uit wat we de "Central Valley" noemen, op een kleine 150 kilometer van San Francisco: lage middenklasse, veel landbouw, pick-up trucks, niet zo kapitaalkrachtig. Voor haar is het een ongelooflijk geschenk dat ze bij de Cirkel mag werken. Als gevolg daarvan is ze geneigd om tekenen dat er iets niet pluis is in de wind te slaan. Dus in zekere zin sluit ze inderdaad steeds opnieuw doelbewust de ogen.

'Wat staat ertegenover als alles door één centrale organisatie wordt gefilterd of beslist?'

Tot voor kort, toen Obama zijn hervorming van de gezondheidszorg kreeg goedgekeurd, was iedereen, elke jonge persoon, heel dankbaar als hij van zijn bedrijf een goede ziekteverzekering kreeg. Dat is namelijk een zeldzaamheid, en als je in de Verenigde Staten geen verzekering hebt, dan zit je in de penarie. Mae heeft een zieke ouder, ze komt van nergens, en het is voor haar net alsof ze een geschenk heeft gekregen. Ze moet wel naïef zijn, opzettelijk naïef, want zelfs bij kleine tekenen van onraad vindt ze dat ze niet het recht heeft om de alarmbel te luiden. Hoezeer de situatie ook uit de hand loopt, het wordt nooit erger, vindt ze, dan waar ze vandaan komt. Zo krijg je de perfecte omstandigheden om iemand te laten veranderen of radicaliseren.

Laten we wat dieper ingaan op De cirkel. Klopt het dat Mae Holland behalve een specifiek personage ook een beetje een Elckerlijc-figuur is?

Eggers: Absoluut. Over Mae kom je niet zoveel te weten, dus in zekere zin heb ik getracht van haar, daarom nog geen leeg vat, maar wel een stel ogen te maken dat de zaken zonder al te veel bagage of scepticisme gadeslaat. Ik denk dat ze fundamenteel optimistisch van aard is en dat ze wil geloven in de voordelen en idealen van de Cirkel en de bijbehorende campus. Je kan een dergelijke campus op twee manieren bekijken. De oprichters en staf van veel van die bedrijven doen een heleboel dingen goed; ze doen er alles aan om elk onderdeel van het systeem te verbeteren, wat betekent dat ze hun werknemers de best mogelijke dienstverlening willen aanbieden op het vlak van voeding, lichaamsbeweging, ontspanning en huisvesting. In heel Californië zijn er honderden campussen die dergelijke zaken voorzien.

Maar wat staat ertegenover? Dat is wat ik onderzoek in De cirkel. Wat staat ertegenover als alles door één centrale organisatie wordt gefilterd of beslist? De Cirkel ziet het liefst dat je alleen met collega's omgaat en dat je zoveel mogelijk op de campus blijft. Dat kan afglijden naar volledige controle. In het geval van Mae kent de Cirkel aldoor haar doen en laten. Ik krijg voortdurend reacties van echte werknemers in dergelijke bedrijven die me zeggen: "Het is net of je er zelf bij was, zo gaat het er precies aan toe!"

'Ik zag het internet ontstaan en overal opkomen, ik zag het dus evolueren van een zuiver utopisch idee naar wat het nu is.'

Dat gaat dan niet noodzakelijk over het boosaardige aspect, maar de dagelijkse dingen. En dan gaat het om de sympathiekste personen die je je maar kan voorstellen, wat betekent dat al die bedrijven vol zitten met geweldige, idealistische, intelligente mensen. Ook zij worstelen met zaken waar ze zich vragen bij stellen of waar ze het niet helemaal mee eens zijn. Daarom blijf ik ervan overtuigd dat iedereen het een goed idee zou vinden om een debat te houden over ethiek en grenzen. Iedereen die in dergelijke bedrijven werkt, doet dingen die niet stroken met wat hij aanvaardbaar vindt.

De cirkel is een satire op sociale netwerken en de surveillance-cultuur. Het is een verhaal dat waarschuwt tegen bedreigingen van privacy, vrijheid en democratie. Kan u enig begrip opbrengen voor de argumenten van Bailey, de bedrijfsfilosoof, die zich lyrisch uitlaat over radicale transparantie en totale kennis? Hij beweert dat we aan het begin van een tweede Verlichting staan en dat de mensen door absolute transparantie moreler zullen worden. Is daar iets van aan? Of bent u het volledig eens met Mercer, het ex-vriendje van Mae, en haar minnaar Kalden, de twee tegenstemmen in de roman? Zij zijn ervan overtuigd dat de Cirkel uitermate kwaadaardig is of is geworden, en dat we recht op een totalitaire nachtmerrie afstevenen. Wat is uw eigen standpunt?

Eggers: Ik ben duidelijk sceptisch over veel van die zaken. Vermoedelijk heeft dat te maken met het feit dat ik opgroeide voor de internetrevolutie. Ik zag het internet ontstaan en overal opkomen, ik zag het dus evolueren van een zuiver utopisch idee naar wat het nu is. Ik heb met een heleboel mensen gesproken die de begindagen van het internet hebben meegemaakt. Ze komen naar me toe omdat ze De cirkel hebben gelezen, en ze zeggen geschokt te zijn door gelijksoortige zaken als diegene die ik in de roman aan de kaak wou stellen. Meer bepaald de concentratie van macht en rijkdom in de handen van een heel klein groepje en de verleiding om toe te geven aan die centrale informatietrechter: in ruil voor het centraliseren van je bankzaken, je stemrecht en je volledige sociale leven verleen je toegang aan een derde, een kapitalistisch bedrijf dat er gebruik van maakt voor doeleinden die volledig aan jouw controle en medeweten ontsnappen.

Zover staat het nu. In ruil voor "vrijheid" en "gratis spullen" laten we toe dat we worden bespied. Ik denk dat de zaken dus helemaal anders zijn uitgedraaid dan de idealisten het zich oorspronkelijk hadden voorgesteld, namelijk een democratisch systeem dat veel egalitairder zou zijn en waarin de macht gelijk zou zijn verdeeld. Niemand voorspelde dat het zou eindigen in een concentratie van macht en rijkdom zonder voorgaande.

In uw roman is de boosdoener een privébedrijf, en de overheid wordt als mogelijke redder voorgesteld, althans in principe--duidelijk niet in de praktijk. Is uw standpunt daarover gewijzigd toen klokkenluider Edward Snowden onlangs geheime documenten van de Amerikaanse afluisterdienst NSA liet uitlekken, waardoor aan het licht kwam dat de Amerikaanse overheid zelf op grote schaal aan surveillance en spionage doet? Als ik mij niet vergis, is uw roman kort na de eerste onthullingen van Snowden verschenen. In zekere zin blijkt uit die onthullingen dat de cirkel al zo goed als rond is; dat het uiteindelijke doel van het bedrijf, namelijk absolute alwetendheid, al min of meer is bereikt. Niet alleen is dat alles er nog sneller gekomen dan u dacht, maar het is de overheid zelf die het voor elkaar heeft gekregen, en niet een privébedrijf. Wat denkt u daarover? Hebben de onthullingen van Snowden u van mening doen veranderen over de kwesties die u in De cirkel onderzoekt?

Eggers: Eerlijk gezegd verwonderde me dat niet. De zaak-Snowden barstte los terwijl ik het boek aan het afwerken was. Helemaal bizar was dat ik het boek in Ecuador afwerkte-soms ga ik ver weg om dingen gedaan te krijgen--en dat ik landde in Guayaquil op dezelfde dag dat Edward Snowden daar werd verwacht. Dat was voor hij naar Rusland ging, toen de Ecuadoriaanse regering hem asiel had verleend. In de luchthaven was er een massa mensen op zoek naar Edward Snowden. Het was bizar. Vervolgens ging ik een boek afwerken over een aantal kwesties die aan de oorsprong lagen van die hele situatie. In die zin was het een buitengewoon vreemde samenloop van omstandigheden.

'De Amerikaanse overheid moet in eigen land reglementering opleggen aan al die internetbedrijven, en dat er ook op globaal niveau actie moet worden ondernomen.'

Ik ben bijzonder kritisch voor het NSA, en ik heb al vaak in het openbaar hun activiteiten gehekeld. Ik denk eerlijk gezegd dat de situatie volledig uit de hand is gelopen. Het lijkt wel of het NSA aan niemand rekenschap aflegt. Er is totaal geen transparantie over zijn activiteiten, het wordt niet gereglementeerd. Ik vind dat de Amerikaanse overheid in eigen land reglementering moet opleggen aan al die internetbedrijven, en dat er ook op globaal niveau actie moet worden ondernomen. Een of andere vorm van reglementering door de VN, waardoor een wereldwijd raamwerk wordt ingesteld waar al die bedrijven aan zouden moeten voldoen. We beschikken niet over een set normen en ethische richtlijnen.

Een verklaring van digitale grondrechten, zoals het personage Kalden in De cirkel voorstelt?

Eggers: Ja, een VN-verklaring omtrent digitale, wettelijk afdwingbare rechten. Neem nu Google, dat wordt in Europa voortdurend aangeklaagd vanwege schendingen van de privacy en andere zaken, vooral in Duitsland. Ik denk dat dergelijke rechtszaken de macht onder controle houden. Dat soort inspanningen moet doorgaan. Maar nogmaals, er is geen raamwerk waarbinnen iedereen functioneert. Ik denk dat een aantal van die bedrijven liever niet buiten een dergelijk raamwerk zou opereren als het tot stand werd gebracht. Ze zouden tot op zekere hoogte trachten om zich ernaar te schikken.

Alle andere sectoren--recht, biologie, farmacie, voeding--kennen een of andere vorm van wereldwijde overeenkomst over wat ethisch is, maar aangaande de digitale wereld bestaat zoiets niet, bijgevolg moet dat minstens de eerste stap zijn. Ook het NSA zou daaraan onderworpen moeten zijn. Dat hopen we althans, maar informatievergaring in de Verenigde Staten is altijd grotendeels buiten de wet om verlopen, en de bewuste instellingen hebben zich altijd de vrijheid gepermitteerd om welke wet dan ook te overtreden.

'Veel mensen van wie de mensenrechten geschonden zijn, staan erg weigerachtig tegenover de media.'

Laten we het over Voice of Witness hebben. Mevrouw Lok, kan u misschien een woordje uitleg geven over het algemene idee achter Voice of Witness? Wat is het streefdoel?

Lok: Voice of Witness is een non-profit boekenreeks en ook een educatief programma. Het basisidee is dat we de manier willen veranderen waarop over mensenrechtencrisissen wordt nagedacht. Daarmee bedoelen we dat we willen komen tot een genuanceerder, gelaagder, empathischer begrip van en betrokkenheid op die kwesties, zodat de mensen beter geïnformeerde en empathische wereldburgers worden, die zich efficiënter inzetten voor mensenrechten en menselijke waardigheid. In de boekenreeks komt een groot aantal kwesties aan bod. We interviewden al ten onrechte veroordeelde Amerikanen, slachtoffers van de orkaan Katrina, werknemers zonder papieren in de Verenigde Staten, gedetineerden in vrouwengevangenissen.

<iframe width="560" height="315" src="https://www.youtube.com/embed/N-IFpnGVvfE" frameborder="0" allowfullscreen></iframe>

Op internationaal vlak hebben we mensen geïnterviewd die waren ontsnapt aan wrede regimes in landen als Myanmar, Soedan, Zimbabwe en Colombia. Naast de boekenreeks--bundelingen van mondelinge getuigenissen--hebben we onder de titel 'The Power of the Story: The Voice of Witness Teacher's Guide to Oral History' ook een methodologisch boek uitgebracht dat voortkomt uit ons educatieve programma. Daarin laten we zien hoe leerkrachten de verhalen in lesverband kunnen gebruiken. Het beschrijft een methodologie voor al wie aan een project rond mondelinge geschiedenis wil beginnen.

Een vraag voor meneer Eggers, naar aanleiding van iets wat u schrijft in de inleiding tot de binnenkort te verschijnen bloemlezing The Voice of Witness Reader: Ten Years of Amplifying Unheard Voices. Hoe gretig zijn mensen om hun verhaal met jullie te delen? U hebt het over een Soedanese vrouw die ontgoocheld was geraakt in de journalisten die haar kwamen interviewen om haar verhaal te kunnen vertellen, omdat ze er daarna nooit meer iets van hoorde. Zien jullie dat vaak, die vrees dat er geen opvolging zal zijn, en bijgevolg onwil om te getuigen? Misschien zijn die mensen ook wel te getraumatiseerd, of zijn ze meestal graag bereid om te praten?

Eggers: Ik denk dat er scepsis is bij veel personen van wie de mensenrechten zijn geschonden en die vervolgens met de media te maken kregen. Ze krijgen het gevoel dat iemand hun een microfoon onder de neus duwt, een paar citaten verzamelt en dan verdwijnt. Achteraf zijn ze er erger aan toe dan voorheen. Het is een soort hertraumatisering.

In Amerika heb je bijvoorbeeld mensen die ten onrechte werden veroordeeld en die met naam en toenaam door de media werden gebrandmerkt als schuldig bevonden moordenaars. Soms zitten ze achttien tot twintig jaar in de gevangenis voor ze hun naam kunnen zuiveren. Dat zijn mensen wier verhaal werd gestolen, wier identiteit werd vervormd of misvormd. Ze zijn zeer sceptisch, maar we moeten hun vanaf het begin duidelijk maken dat ze van ons de controle over het proces krijgen.

We leggen uit dat er zonder hun goedkeuring niets wordt gepubliceerd en dat we het goed willen krijgen--en dat is volgens mij de beste manier om het goed te krijgen: hun de controle over het verhaal geven en het door hen laten corrigeren. Vervolgens tekenen we hun verhaal op, iets wat uren, dagen, soms zelfs maanden of jaren kan duren. Achteraf ordenen we het verhaal chronologisch, we controleren het samen met hen en gaan ook zelf de feiten na, om er zeker van te zijn dat het onomstotelijk om de waarheid gaat. De waarheid, wel te verstaan, over hun leven. Op die manier kunnen ze hun verhaal in zekere zin weer opeisen. Ik denk dat ze een gevoel van veiligheid putten uit de wetenschap dat ze de controle bewaren en er op elk moment mee kunnen stoppen. Daardoor lopen ze niet het risico dat er nieuwe onwaarheden over hen in druk verschijnen.

We interviewen ook geen mensen van wie we vermoeden dat ze gevaar lopen opnieuw getraumatiseerd te raken. Voor de boeken werken we gewoonlijk samen met bepaalde instanties die mensen kennen met wie ze al eerder hebben gewerkt, en van wie ze weten dat ze zich er comfortabel bij voelen om te praten. We gaan niet zomaar ergens heen om iemand te zoeken die niet de minste ervaring heeft als getuige. Gewoonlijk vindt er een heel geleidelijk, zorgvuldig doorlichtingsproces plaats voor we zelfs maar met het interview van start gaan.

Hoe ervaren de interviewers het verzamelen van mondelinge getuigenissen? Welk effect heeft het ernaar luister

en op hen?

Eggers: Dat varieert. Tijdens je opleiding tot journalist leer je je af te schermen van dergelijke zaken. Je moet je sterk houden en de bandrecorder laten lopen terwijl je vragen blijft stellen. Valentino [de Zuid-Soedanese "lost boy" wiens verhaal Eggers vertelt in 'Wat is de wat'] en ik hadden een interessante ervaring in Zuid-Soedan. We interviewden een vrouw die zestien jaar lang een slavin was geweest. Ze was heel rechtdoorzee en in staat om haar verhaal zonder meer te vertellen. Ze was kwaad, en ze wilde dat de wereld luisterde. Maar Valentino moest de bandrecorder een paar keer stopzetten, zozeer was hij onder de indruk. Je weet nooit vooraf hoe een verhaal je zal raken. Maar we laten wel toe dat onze interviewers empathie tonen. Ze mogen de bandrecorder stopzetten, iemands arm aanraken, kortom menselijk zijn. Je wordt tenslotte niet geïnterviewd door een robot.

Volgens mij is dat het moment waarop je menselijk bent: als je zegt, laten we ermee stoppen, als je medeleven toont of een blokje omloopt. Doe je dat niet, dan ontken je je fundamentele menselijkheid. De interviewers luisteren als mensen, en tegelijk loopt er een bandrecorder. Die twee zaken gebeuren gelijktijdig; ik ga geen van beide ontkennen. Een en ander kan voor de interviewers ongelooflijk overweldigend zijn, dat horen we vaak. Bijvoorbeeld als een interviewer in de Verenigde Staten niet kan geloven dat iets zich in zijn eigen land afspeelt.

'We proberen mensenrechtenactivisme toegankelijk te maken via persoonlijke verhalen.'

Lok: We beseften ook vanaf het begin dat we onze interviewers moeten ondersteunen. Zelfs al krijgt een interviewer het zwaar te verduren door wat hij te horen krijgt, toch heeft hij vaak de neiging te denken dat dit niet te vergelijken is met wat de andere persoon heeft doorstaan, en dat het dus onbelangrijk is. Maar dat is verkeerd, want als je niet voor jezelf zorgt, dan kan je dit werk niet blijven doen. In onze richtlijnen krijgen de noden van de geïnterviewde voorrang, maar we hebben ook aandacht voor de noden van de interviewer. We bouwen het interview ook op, we beginnen niet direct met het traumatische gedeelte. Gewoonlijk gaan we heel geleidelijk van start, we praten wat over hoe hun dag is verlopen, waar ze mee bezig zijn, hoe ze zich voelen, en dan praten we over het trauma. Zo vermijden we dat we het trauma blootleggen en dan weglopen, wat ongepast zou aanvoelen voor zowel verteller als interviewer. Sinds kort sta ik in contact met een klinisch psycholoog die ervaring heeft met indirect trauma en medelijdenmoeheid. Mensenrechtenactivisten hebben daar vaak mee te kampen, al wordt het geminimaliseerd. Je moet echt stevig in je schoenen staan en goed voor jezelf zorgen.

Jullie zeggen dat het voor veel vertellers een therapeutische en weldadige ervaring is om hun verhaal te doen. Voice of Witness tracht echter ook verandering teweeg te brengen in de bredere samenleving. Kunnen jullie inschatten welke impact de reeks op dat vlak al heeft gehad?

Lok: Ik denk dat de impact vooral bij de jeugd te merken is. We proberen mensenrechtenactivisme toegankelijk te maken via persoonlijke verhalen, of je met de kwestie begaan bent of niet. Ons publiek gaat van lagereschoolkinderen tot beleidsmakers en activisten. Vooral onder scholieren merken we een impact. Zij zijn waarschijnlijk het typevoorbeeld van het soort lezer dat vooraf niets afweet van, of geen interesse heeft voor, wat er gaande is in Myanmar, Soedan, Colombia of sociale woonblokken in Chicago. Maar doordat hun leerkracht met ons samenwerkt en zich inspant om die kwesties aan te kaarten, wekt de reeks ze echt tot leven voor hen en krijgen ze het gevoel dat ze deelnemen aan de hedendaagse geschiedenis. Dat is ons kanaal om die verhalen tot bij scholieren te brengen.

We krijgen ongelooflijke reacties van jonge lezers; voor hen zijn de verhalen niet zomaar leesvoer, ze hebben ze samen grondig bestudeerd. Een leerkracht vertelde dat één enkele sessie met iemand van ons educatieve team voor een echte transformatie had gezorgd in haar klas. Het was alsof alle labels verdwenen waren, zei ze, alle studenten interageerden met elkaar en doken in het materiaal. Het is een echt transformatieproces, luisteren en beluisterd worden.

'Als een vrouwelijke gevangene in de Verenigde Staten een dokter wil zien, dan moet ze geboeid zijn, of geketend aan haar bed.'

In bredere zin werden de verhalen al vaak gebruikt in de jurisprudentie. Daarnaast werden getuigenissen uit onze boeken ook gebruikt in campagnes van activisten. Neem nu Ashley Jacobs, wier verhaal is opgenomen in het boek 'Inside this Place, Not of It: Narratives from Women's Prisons'. Ze was zes maand zwanger toen ze in de gevangenis zat, en daar worden zwangere vrouwen tijdens de bevalling aan het bed geketend. Omdat ze zich beschaamd voelde, praatte ze er zelfs met haar familie niet over. In de loop van anderhalf jaar kon ze haar verhaal kwijt aan een van de leden van ons educatieve programma, en dat bleek een helende ervaring waar ze kracht en moed uit putte, in die mate dat ze haar verhaal uiteindelijk met een breder publiek wou delen. Ze ging uiteindelijk samenwerken met de plaatselijke afdeling van de ACLU [een Amerikaanse burgerrechtenbeweging] om een einde te maken aan de praktijk van het vastketenen in vrouwengevangenissen. Intussen hebben we daar al in verschillende Amerikaanse deelstaten verandering in zien komen, maar er is nog een lange weg te gaan.

Eggers: Ik weet niet wat hier het beleid is, maar als een vrouwelijke gevangene in de Verenigde Staten een dokter wil zien, dan moet ze geboeid zijn, of geketend aan haar bed. Als gevolg daarvan zijn zwangere vrouwen tijdens de bevalling met hun benen aan een stalen bed geketend. Die praktijk is barbaars en schandalig, maar niemand wist ervan. Toen het verhaal naar buiten kwam, werd het opgepikt in het publieke debat, terwijl de mensen voordien zelfs niet op de hoogte waren. Soms kunnen eerste-persoonsverhalen een kwestie echt tot leven wekken, wat onmogelijk is met een statistische benadering.

Loop je anderzijds, door je te concentreren op de verhalen van enkelingen, niet het risico dat je het systemische karakter van het geleden onrecht uit het oog verliest? Hoe vermijd je dat je sociaal, collectief lijden gaat individualiseren, en daardoor depolitiseren? Hoe zorg je ervoor dat het volledige plaatje in beeld blijft?

Lok: Volgens mij bereik je het algemene via het particuliere. We zorgen ervoor dat we met elke stem in een bundel, gewoonlijk dertien tot vijftien, iets anders belichten, een ander aspect van de situatie. Sommige verhalen kunnen gelden als representatief voor een crisis, andere zijn verrassend omdat je niet zou verwachten dat ze zo iemand kunnen overkomen. Daarnaast schetsen we ook de context met voetnoten, telkens als een of andere schending of situatie wordt aangehaald. Als iemand bijvoorbeeld vermeldt dat hij van zijn boerderij in Colombia werd verdreven, dan geven wij aan dat in die periode hetzelfde met tienduizenden mensen gebeurde. Achteraan in het boek zijn er ook bijlagen met een tijdlijn, een verklarende woordenlijst en mini-essays afkomstig uit verslagen. Op die manier krijg je de context en achtergrond mee van de besproken kwesties. Die bijlagen werken op twee manieren: ze bieden context, en tegelijk ondersteunen ze de verhalen zelf. Vaak gaat het om ingekorte verslagen van bronnen als Amnesty International of Human Rights Watch. We proberen gebruik te maken van een waaier van bronnen om een enigszins objectief en evenwichtig overzicht van de situatie te kunnen bieden.

'Door persoonlijke getuigenissen verlies je de politieke dimensie niet uit het oog, volgens mij is het net de beste manier om licht te werpen op de politieke context.'

Eggers: Daar ben ik het mee eens. Ik wil er alleen aan toevoegen dat je met verhalen in de eerste persoon bijna altijd een betere kijk op de zaak krijgt. Je ziet wat één persoon zegt, en dan zie je het bredere plaatje. Ik las al twintig jaar over het conflict in Colombia; dat is bepaald moeilijk te bevatten, want het is zo complex en er zijn zoveel verschillende partijen. Maar ik herinner me dat ik het allereerste verhaal in het Colombia-boek las en het meteen allemaal veel beter begreep. Ik zag het door de ogen van één persoon, zag de situatie in het land stapsgewijs en jaar na jaar verslechteren. Door getuigenissen verlies je de politieke dimensie niet uit het oog, volgens mij is het net de beste manier om licht te werpen op de politieke context.

Jullie gaan de controversiële onderwerpen niet uit de weg. Een goed voorbeeld is het recentste Voice of Witness-boek, over het leven in de Palestijnse gebieden onder de Israëlische bezetting, maar ik denk ook aan de boeken over immigranten zonder papieren in de Verenigde Staten en de positie van Amerikaanse moslims in de nasleep van 9/11. In dat soort gevallen vestigen jullie niet de aandacht op een willekeurige mensenrechtencrisis waar het publiek niet veel van afweet, maar op mensenrechtencrisissen die door de Amerikaanse media en overheid bewust genegeerd of zelfs ontkend worden, omdat ze niet passen in de dominante politieke ideologie. Is het een welbewuste keuze om tegen de stroom in te roeien, en hoe waren de reacties tot dusver op die politiek gevoelige bundels? Is het jullie erom te doen het onevenwichtige karakter van het dominante verhaal te corrigeren?

Lok: Het is onze ambitie om stemmen te versterken die niet aan bod komen, van mensen van wie de ervaringen en expertise niet doordringen tot het mainstreamverhaal over een kwestie. Dat controversiële is dus simpelweg een gevolg van het feit dat we stemmen naar voren halen die anders niet zouden worden gehoord. Maar het is niet onze uitdrukkelijke bedoeling om de controverse op te zoeken. Wat ons vooral interesseert, is of een boekvoorstel iets te bieden heeft waardoor we wat kunnen bijleren, iets wat ergens een nieuw licht op werpt. Controverse is zeker niet ons hoofddoel.

Komen jullie soms onder vuur te liggen vanwege die omstreden kwesties?

Eggers: Wat mij blijft verbazen, is dat niemand eigenlijk iets kan inbrengen tegen andermans verhaal. Dat gaat gewoon niet. Het zijn geen meningen of polemieken. Dat vinden we erg belangrijk: zelfs als de vertellers urenlang hun opinies willen ventileren, dan maken we er toch een verhaal van dat de vraag beantwoordt: wat is er gebeurd? Maar toen Palestine Speaks uitkwam, dachten we dat we hoe dan ook zwaar onder vuur zouden komen te liggen. Toen de redacteuren de boer opgingen, waren ze bang dat er controverse zou ontstaan. Maar die vrees bleek ongegrond, want er is tot dusver nauwelijks controverse geweest. Eenvoudigweg omdat je niets kan inbrengen tegen iemands verhaal. Het boek neemt geen politiek standpunt in. Het reikt geen oplossing aan voor het conflict tussen Palestina en Israël. Het bevat verhalen van mensen die op de Westelijke Jordaanoever en in Gaza wonen. Dit is wat ze zien, wat ze hebben meegemaakt. Op basis daarvan kan je je eigen mening vormen. Daarom, en omdat we in dergelijke kwesties neutraal blijven, denk ik dat iedereen bereid is om de zaak onbevooroordeeld te bekijken. Dat hopen we tenminste.

De Voice of Witness-boekenreeks focust sterk op slachtoffers: de vertellers wier verhalen we te lezen krijgen, zijn allemaal het slachtoffer van mensenrechtenschendingen. Je zou evenwel kunnen argumenteren dat we ook de verhalen van de daders moeten horen om echt te kunnen begrijpen wat er is gebeurd en waarom. Hebben jullie ooit overwogen om ook daders te interviewen, zoals Jean Hatzfeld deed in zijn opmerkelijke trilogie over de Rwandese volkerenmoord (Seizoen van de machetes, Dans le nu de la vie [nog niet vertaald in het Nederlands] en De strategie van de antilopen)? Of bewandelen jullie die weg liever niet?

Lok: We hebben dat al gedaan. In een aantal van onze boeken gaat het over mensen die betrokken waren bij misdaden en die zelf slachtoffer werden, bijvoorbeeld voormalige kindsoldaten in Myanmar. Maar dat je zou kunnen uitgaan van een strikte scheiding tussen daders en slachtoffers, dat is toch onhoudbaar? Ze hebben dus een misdaad gepleegd, ze hebben iets op hun geweten. Maar dan zijn er nog altijd verschillende gradaties van daderschap. Je hebt "dictator", en dan heb je de kindsoldaten die werden ingelijfd om gedurende jaren van hun leven dienst te doen in een gewapende groepering. Volgens mij is het dus veel ingewikkelder dan slachtoffers versus daders. Maar onze opdracht is heel kernachtig en precies, namelijk de stemmen versterken van zij die mensenrechtencrisissen aan den lijve hebben ondervonden, en daar moeten we dus prioriteit aan geven.

'Wij willen machtelozen een forum geven.'

Eggers: Ons specifieke doel is de machtelozen een forum te geven. De machtigen hebben sowieso een forum, dat ze op diverse manieren gebruiken. Als we het over vrouwen in Amerikaanse gevangenissen hebben, dan vinden wij dat er eerst naar hen moet worden geluisterd, want de andere kant hebben we al gehoord. We hebben al gehoord dat ze misdadigers zijn, dat ze het verdienen, dat verkrachting er nu eenmaal bijhoort als je naar de gevangenis gaat, dat het hun verdiende loon is. In de Verenigde Staten geldt dat als een onderdeel van je straf. Dat weten we allemaal al, want het is het dominante verhaal, waar wij net tegen in trachten te gaan. Het is dan ook niet onze bedoeling allesomvattende leerboeken samen te stellen. Neem nu 'Throwing Stones at the Moon: Colombians Displaced by Violence'. Dat is niet: alles wat je over Colombia moet weten in één boek. Het is wel een boek met de stemmen van gewone Colombianen, en hoe die te maken kregen met de drugsoorlogen en chaos van de voorbije twintig jaar. Het is niet de geschiedenis van Colombia of alles wat je over het land moet weten.

Als mensenrechtenactivist zie je een hoop ellende in de wereld waar je woedend van wordt, maar vaak kan je er niet veel tegen beginnen vanwege de machtige belangen waar je tegenover staat. Hoe gaan jullie daarmee om?

Lok: Die discussie voerden we onlangs nog. Omdat de problemen immens zijn, is het makkelijk om je overdonderd en moedeloos te voelen en helemaal verlamd te raken. Ik denk echter dat je moet zien uit te vissen waar je een bijdrage kan leveren. Je kan niet alles doen, maar iedereen heeft zijn eigen unieke kwaliteiten en passies waarmee hij de zaken vooruit kan helpen. Het is ook belangrijk dat je andere mensen vindt die er gelijksoortige ideeën op nahouden en net zulke actie willen ondernemen.

Eggers: Als je je concentreert op het microniveau en op wat je werkelijk kan veranderen, dan zal je zelden ontmoedigd raken. Denk maar aan 826 Valencia [een non-profit organisatie voor schrijfonderricht aan jongeren die Eggers mee hielp oprichten]. We hadden kunnen zeggen: laten we de volledige Amerikaanse onderwijspolitiek proberen om te gooien en iedereen gelijke kansen bieden! Dan zouden we nu allemaal heel gefrustreerd zijn geweest, want zoiets kunnen we niet op landelijke schaal bereiken. In plaats daarvan richtten we één centrum van een paar honderd vierkante meter op, in een welbepaalde gemeenschap in een welbepaalde buurt. We leggen ons toe op wat we wel kunnen. We hebben 2000 vrijwilligers in San Francisco, en die hebben het gevoel dat ze elke dag iets veranderen. Ze voelen de elektriciteit die in de lucht hangt als je mensen iets kan bijbrengen, en ze concentreren zich op het verschil dat ze kunnen maken. Dat is altijd het geval als je bezig bent met reële, praktische zaken, in plaats van je toe te spitsen op het macroniveau en te denken dat alles zal veranderen omdat je een opiniestuk schrijft. Je moet je concentreren op het werk van alledag, in tegenstelling tot het theoretische en meer frustrerende werk waarbij je wel weet wat er moet veranderen, maar die verandering niet kan teweegbrengen. Onze mensen raken zelden ontmoedigd, omdat we actief zijn op een praktisch niveau.

'Mijn cynisme als twintiger, het gevoel dat het allemaal niets uithaalde, dat was een enorme vergissing.'

Lok: Voice of Witness komt ook niet met geneesmiddelen aanzetten of boort geen waterputten. Maar voor die ene persoon is het waardevol dat hij zijn verhaal kwijt kan en dat wij ernaar luisteren. We zijn maar met zijn zessen, maar krijgen voor elk boek hulp van twintig tot dertig personen: fact-checkers, vertalers enzovoort, naast tientallen vrijwilligers. Wat voor hen betekenisvol is, is de tijd die ze in dat ene kleine onderdeel van het plaatje stoppen.

Eggers: Wat je ook doet, aanvaard geen cynisme. Laat niet toe dat je cynisch wordt, vooral niet voor je zelfs maar een poging hebt ondernomen. Mijn cynisme als twintiger, het gevoel dat het allemaal niets uithaalde, dat was een enorme vergissing. Je moet gewoon iets vinden waarin je een verschil kan maken. Cynici zetten zich doorgaans nergens concreet voor in. Ze zweven erbovenuit en zeggen: ik heb een e-mail gestuurd, hij heeft geen effect gesorteerd, en dus stop ik ermee. Dat deed ik als twintiger: ik schreef een artikel, en het had geen enkele invloed. Laat niet toe dat je daarin verzandt. Die houding klopt zelfs niet, want je kan wel degelijk een diepgaande impact hebben, maar het gaat erom waar, hoe en wanneer. Het gaat erom dat je de zaak au sérieux neemt en dat je blijft volhouden, dat je moedig en onverschrokken bent, dat je het meent. Er is gewoon geen plaats voor cynisme, dus laat dat niet toe.

(Dit interview werd afgenomen door Sean Bex en Stef Craps van de vakgroep Engelse Literatuur van de UGent.)

LOWliteratuurDave EggersEdward Snowdenprivacyinternet
Succesauteur Dave Eggers in het verweer tegen plagiaatbeschuldigingen
Succesauteur Dave Eggers in het verweer tegen plagiaatbeschuldigingen
Succesauteur Dave Eggers in het verweer tegen plagiaatbeschuldigingen
Succesauteur Dave Eggers in het verweer tegen plagiaatbeschuldigingen
Succesauteur Dave Eggers in het verweer tegen plagiaatbeschuldigingen
Succesauteur Dave Eggers in het verweer tegen plagiaatbeschuldigingen
Succesauteur Dave Eggers in het verweer tegen plagiaatbeschuldigingen
01101412013-10-03 23:04:13NonePas de parutionNormalarticle

Succesauteur Dave Eggers in het verweer tegen plagiaatbeschuldigingen

Volgens ex-Facebookmedewerkster Kate Losse zou Eggers voor zijn jongste roman 'The Circle' verregaand geplukt hebben uit haar memoires. Eggers ontkent en zegt deze nooit gelezen te hebben.

2013-10-04 09:23:46Knack.beBoekenauto2013-10-04 09:23:46http://www.knack.be/nieuws/boeken/succesauteur-dave-eggers-in-het-verweer-tegen-plagiaatbeschuldigingen/article-normal-110141.htmlhttp://m.knack.be/nieuws/boeken/succesauteur-dave-eggers-in-het-verweer-tegen-plagiaatbeschuldigingen/article-normal-110141.htmlhttp://www.knack.be/nieuws/boeken/http://m.knack.be/nieuws/boeken/
Succesauteur Dave Eggers in het verweer tegen plagiaatbeschuldigingen

De roman 'The Circle' verschijnt (in het Engels) pas volgende week dinsdag, maar ligt al sinds vorige maand onder vuur, toen Kate Losse op basis van de korte inhoud van 'The Circle' op Amazon het verhaal van haar carrière aan de top van Facebook meende te herkennen. Dat werd in 2012 gepubliceerd als 'The Boy Kings'.

Nadat in The New York Times een voorpublicatie uit 'The Circle' verscheen, maakte Losse haar claim concreter door op haar blog stukken uit de intro van haar memoires te confronteren met flarden uit het eerste hoofdstuk van Eggers' jongste werk. En er moet gezegd dat er een vermoeden van gelijkenis is.

Toevallige gelijkenissen?

In 'The Circle' volgt Eggers protagoniste Mae Holland, die van de universiteit wordt geplukt om te werken voor de afdeling Customer Experience bij de internetgigant The Circle. Rond haar ervaringen op de hippe, competitieve werkvloer van een bedrijf dat lijkt op een mengeling van Facebook en Google, weeft Eggers een satire over sociale media en de macht van de dotcombedrijven.

Voor sommige anekdotes en interne info zou Eggers - bekend van 'Een hartverscheurend verhaal van duizelingwekkende genialiteit', 'Wat is de wat' en vorig jaar nog 'Een hologram voor de koning' - leentjebuur gespeeld hebben bij Losse, die zelf een van de eerste personeelsleden was van de dienst Customer Support van Facebook. Zo lijkt Jared, de baas van Mae, volgens Losse sterk op haar toenmalige baas Jake, en zou de weergave van hoe men bijvoorbeeld met paswoorden omgaat of nieuwe tools voor het medium bedenkt, gelijklopend zijn.

Late reactie

Losse's beschuldiging van plagiaat aan het adres van Eggers is niet min. Ondanks aandringen van journalisten van diverse media bleef het desondanks bij Eggers lang stil. Deze week besloot hij dan toch te reageren. Via zijn eigen uitgeverij McSweeney's liet Eggers aan de volhardende mediablog Gawker.com weten: "Ik wil duidelijk maken dat ik het boek nooit heb gelezen en ik er voor vandaag nog nooit van gehoord had."

Sterker nog, Eggers beweert zelfs helemaal geen boeken gelezen te hebben over internetbedrijven of over de ervaringen van hun (ex-)werknemers. Verder schrijft hij dat hij vermoedt dat Kate Losse zijn boek nog niet heeft gelezen - iets wat Losse zelf toegeeft - maar als ze dat wel zal doen, dat "ze dan zal begrijpen dat ik haar boek niet gelezen heb en er zeker niets uit gepikt heb."

De kans dat Eggers ooit formeel van plagiaat zal beschuldigd worden, is volgens verschillende bronnen klein. Daarvoor zouden de gelijkenissen te toevallig en zelfs te ver gezocht zijn.

Jeroen Bert

plagiaatDave Eggers