Hubert van Humbeeck
Hubert van Humbeeck
Commentator bij Knack
Opinie

07/05/13 om 14:20 - Bijgewerkt om 14:20

Post voor prins Filip

Hij zou eigenlijk een diep ondemocratisch instituut zo moeten laten werken dat de democratie er beter van wordt. In een land dat zo complex is als het onze is dat zelfs zijn enige kans.

Er was een moment in de jaren zeventig dat politieke waarnemers de koning graag vergeleken met een resusaapje. Het idee was dat alles staatkundig zo was geregeld dat de loutere aanwezigheid van een koning de politiek vooruithielp. Of er nu een mens op de troon zat - en in het geval van koning Boudewijn was dat zeker ook een verstandige man - of zo'n aapje, maakte weinig uit. De politieke gang van zaken wees uit wat er moest gebeuren. De koning was de spil die de carrousel liet draaien.

Gaandeweg bleek die simpele redenering toch niet volledig te kloppen. En al helemaal niet meer toen Boudewijn in 1990 weigerde om de abortuswet te ondertekenen, terwijl die toch door het parlement was goedgekeurd. De monarchie overleefde de abortuscrisis alleen dankzij een constitutionele truc van premier Wilfried Martens: de koning verkeerde zogezegd enkele dagen 'in de onmogelijkheid om te regeren'. Dat was overigens de enige keer in zestig jaar dat de Belgische monarchie wankelde: omdat de koning worstelde met zijn geweten. Het vorige week nog zo bejubelde Huis van Oranje speelde ei zo na zijn troon kwijt omdat prins Bernhard, de man van toenmalig koningin Juliana, steekpenningen kreeg van een Amerikaanse wapenfabrikant. Dat is toch van een andere orde.

Hoe dan ook beloofde Martens toen dat de rol van de koning in het politieke spel zou worden herzien. Het is sindsdien wachten op een initiatief in die zin. Wij zijn in die dingen nooit gehaast. Het duurde ook hemeltergend lang voor werd geregeld dat in België ook vrouwen staatshoofd kunnen worden. Trouwens, als hij verstandig is, zet de koning zelf de eerste stap om zijn instelling bij de tijd te brengen - voor zover dat met een erfelijke monarchie mogelijk is. Het is op zichzelf een kleine ingreep, waarvan zelfs rabiate monarchisten toegeven dat ze onvermijdelijk is.

Dat vinden vanzelfsprekend ook de vijf voorzitters van de politieke partijen aan wie Knack om een brief aan de kroonprins vroeg. Wat verwachten ze van hem als hij het overneemt van zijn vader? Daarover was naar aanleiding van de wissel in Nederland ook in België veel te doen. Want of een monarchie nu van deze tijd is of niet, ze vangt wel aandacht. Wat in de teksten van de voorzitters opvalt - Bruno Tobback (SP.A) haakte op het laatste nippertje af -, is dat ze eigenlijk allemaal willen dat Filip een gewone man is.

Maar dat is hij natuurlijk niet, en het is per definitie niet de bedoeling dat hij aan politiek doet. Dat is de gouden kooi waarin hij gevangen zit. De vraag dat de 'verantwoordelijkheid zoals in Nederland in de handen van een nieuwe generatie' wordt gelegd, klinkt daarom eigenaardig. De generatie zou voor een constitutioneel koningschap geen verschil mogen maken.

Welke generatie ook de dienst uitmaakt, het koningschap blijft hoe dan ook een herinnering aan een andere epoche. We herdenken straks dat honderd jaar geleden de Eerste Wereldoorlog begon, die ook een slagveld was van keizers, koningen en sultans. Zelfs onze eigen Albert I moest na afloop knarsetandend instemmen met de invoering van het algemeen enkelvoudig stemrecht - weliswaar nog alleen voor mannen. Het spreekt daarom vanzelf dat de kroonprins niet mag vergeten dat de legitieme macht bij het volk thuishoort, iets waaraan Wouter Beke (CD&V) hem expliciet wil herinneren.

Met dat besef moet Filip straks aan de slag. Hij zou eigenlijk een diep ondemocratisch instituut zo moeten laten werken dat de democratie er beter van wordt. In een land dat zo complex is als het onze is dat zelfs zijn enige kans. Als dat niet lukt, heeft zelfs een ceremonieel koningschap nog weinig zin.

Hubert van Humbeeck

Onze partners