Heksenjacht.Inquisiteurs typeren vrouwen als 'een noodzakelijk kwaad'. © ImageGlobe

Door Dante en Petrarca, bijvoorbeeld, verheerlijken hun geliefden als etherische wezens van een engelachtige schoonheid. Maar de literatuur van de renaissance schildert de vrouw ook als een feeks die de man met haar seksuele honger uitput of hem terroriseert. ‘Zij wordt meegesleurd door duizend dwaze hartstochten die te ellendig zijn om over na te denken’, heet het in Boccaccio’s Corbaccio. ‘Geen enkel ander dier is minder rein dan zij, en zelfs het varken, dat vaak onder de drek zit, kan niet aan haar lelijkheid tippen. Als iemand dat zou willen tegenspreken, dan moeten ze maar eens naar hun bevallingen kijken en gaan snuffelen op de geheime plekken waar de vrouwen – omdat ze zich ervoor schamen –, die vreselijke instrumenten verstoppen die ze gebruiken om hun overtollige sappen af te voeren.’

Sommige boetepredikers van de zestiende eeuw betogen in ernst ‘dat vrouwen geen mensen zijn en geen ziel hebben’. De tot modelechtgenoot gerecycleerde monnik Maarten Luther oordeelt genuanceerder, maar heft de andere kunne ook niet onvoorwaardelijk op het schild. ‘Mannen hebben brede schouders en smalle heupen, vandaar dat ze meer verstand hebben dan vrouwen, die smalle schouders en brede heupen hebben en een groot achterste om thuis te zitten, want vrouwen horen thuis te zijn, de huishouding te doen, kinderen te baren en groot te brengen (…) De grootste eer die een vrouw te beurt valt, is dat zij mannen ter wereld brengt. Dankzij het moederschap worden de vrouwen een werktuig van God.’ Op vrouwen die slim willen zijn, heeft de grote hervormer het niet begrepen. ‘Er is geen rok of jurk die een vrouw lelijker staat, dan wanneer ze pronkt met haar verstand.’

Het rationele denken van de verlichting leidt niet tot een positiever beeld van het zwakke geslacht. ‘Ik zal u de beschrijving van de vrouwelijke organen besparen, want ze zijn abominabel’, aldus de Zweedse wetenschapper Carl Linnaeus. Al even galant is de Oostenrijkse monnik Abraham a Sancta Clara. ‘Bedenk dat een mooie vrouw een tempel is die op een riool is gebouwd. En wie wil er nu drek als een God aanbidden?’

Is het frustratie voor een mislukte liefde of een reactie op de ontluikende emancipatie? De Franse dichter Charles Baudelaire laat vooral in zijn proza zijn afkeer voor het zwakke geslacht de vrije loop. ‘Het heeft mij altijd verwonderd dat men vrouwen in de kerk toelaat, want tot welke gesprekken met God zijn zij in staat?’ Voor de Belgische vrouw is hij kwetsend in de overtreffende trap. ‘Enorme benen, enorme kelen, allemaal reuzel, alles spek, een verschrikking…een moerasachtige zwelling, gevolg van de vochtige atmosfeer en hun vraatzucht (…) Een remedie tegen de liefde. Hier heeft de man geen enkele verdienste om kuis te zijn. Priapus zou hier droefgeestig worden.’

Bij menige heer der schepping leidt het radicalisme van de vrouwenbeweging in recenter tijden tot een overproductie van gal. ‘Het feminisme bestaat alleen om lelijke wijven in de samenleving te integreren’, hoont Charles Bukowski.

Jan van den Berghe