De trein van de sociaaldemocratie

24/03/10 om 00:00 - Bijgewerkt op 30/03/18 om 14:58

Voor geen politieke beweging zijn zoveel plechtige uitvaarten georganiseerd als voor het socialisme. In afscheidsredes werd dan uitgelegd waarom de socialistische beweging - of noem ze de sociaal-democratie - 'voorbij is'. Maar telkens is onze beweging weer opgestaan. In Europa, de bakermat, maken we nu een moeilijke tijd door, elders in de wereld gaat deze pessimistische vaststelling niet op. Zal de Europese sociaaldemocratie als vanzelfsprekend weer sterker worden? Neen. Maar ze is ook niet veroordeeld tot een bijrol.

Wat is sociaaldemocratie? Over die vraag hebben we ons vaak het hoofd gebroken. Een eerste mogelijk antwoord draait rond waarden: sociaal-democratie is een morele opvatting over sociale rechtvaardigheid. Om voor mijzelf te spreken, ik ben níét so- cialist geworden omdat ik vastgesteld zou hebben dat mensen gelijk geboren zijn, integendeel. Ik ben socialist geworden omdat ik vind dat de samenleving iets moois moet maken van de ongelijke talenten waarmee kinderen in de wieg gelegd zijn. Omdat ik vind dat de plaats waar de wieg van een kind staat geen rol mag spelen in de kansen die de samenleving aan dat kind biedt. En omdat je mensen niet verantwoordelijk mag houden voor de talenten waarmee ze in de wieg gelegd zijn of de plaats waar hun wieg stond, maar wel voor de inspanning die ze - binnen hun eigen mogelijkheden - doen om er samen iets moois van te maken. Dat is een moreel uitgangspunt, dat sterke solidariteit eist. Een tweede antwoord op de vraag wat sociaaldemocratie is, vertrekt van belangen. Een partij is nodig die de belangen verdedigt van mensen die het moeten hebben van hun eigen inspanning en werkkracht - mensen die niet van thuis uit begiftigd zijn met een groot sociaal of financieel kapitaal. Mensen die slechts macht kunnen ontwikkelen dankzij collectieve organisatie. Mensen die beschermd moeten worden tegen het risico dat hun werkkracht aangetast wordt, door ziekte bijvoorbeeld, en tegen economische risico's, zoals werkloosheid. Legitieme belangen zijn in deze definitie van sociaal-democratie het uitgangspunt. Er bestaat nog een derde, mogelijk antwoord: sociaal- democratie is de politieke uitdrukking van een gedeelde kritische analyse van de bestaande samenleving. Eigen aan sociaaldemocraten is bijvoorbeeld het inzicht dat markten falen zonder sterke overheden. We geloven in een zekere maakbaarheid van de samenleving. Dat brengt me bij een vierde kenmerk van sociaaldemocratie: ze leeft alleen als ze een perspectief, een toekomst kan aanbieden.
...

Verder lezen?

Lees elke maand gratis 3 artikelen

Ik registreer mij Ik ben al geregistreerd
of

Knack-abonnees hebben onbeperkt toegang tot alle artikelen van Knack

Ik neem een abonnement Ik ben al abonnee

Onze partners