VS-specialisten bestrijden hersentumoren met polio

31/03/15 om 03:28 - Bijgewerkt om 04:01

Het zit nog in de experimentele fase, en het middel is nog maar uitgetest op 22 proefpersonen, van wie de helft gestorven is, maar een genetisch gewijzigde vorm van polio lijkt veelbelovend in de strijd tegen glioblastoma - de meest voorkomende hersentumoren.

VS-specialisten bestrijden hersentumoren met polio

Het poliovirus wordt op de tumor gedruppeld © /

Het CBS-nieuwsmagazine 60 minutes, vergelijkbaar met Panorama van de VRT, maar dan met een rijkelijk budget, volgde de proeven gedurende 10 maanden. De 22 personen waren allen ten dode opgeschreven. Ze hadden in het beste geval maanden te leven. Hun tumoren hadden de grootte van een sinaasappel. Na behandeling met genetisch gewijzigde polio zijn sommigen ziektevrij, overleeft de helft, en hebben alle 22 proefpersonen langer geleefd dan hun artsen hadden verwacht.

De experimentele behandeling werd uitgedokterd aan Duke University, in Durham, North Carolina. Er is ook dat voorbehoud van de journalist van 60 minutes: als het wat wordt met de polio-therapie, verdient het team van de universiteit daar geld aan, wellicht veel geld. Maar de resultaten worden ook buiten de universiteit "spectaculair" genoemd.

Kanker, is het idee, maakt een schijnbeweging die het lichaam ontregelt. Kanker valt het lichaam aan, maar het lichaam beseft niet dat het aangevallen wordt en het immuunsysteem schiet niet in actie. Het lichaam laat de kanker betijen.

Matthias Gromeier

Matthias Gromeier © /

Tot dusver is kankertherapie er voornamelijk op gericht de tumor te bestrijden, via de drie bekende wegen: een chirurgische ingreep, bestraling of chemo.

Een gezonde vorm van polio

De onderzoeker van Duke, moleculair bioloog Matthias Gromeier, bewandelt al 25 jaar een ander pad. Hij zoekt naar een middel om het lichaam wakker te schudden en het ertoe te brengen de kanker zelf aan te vallen. Dat kan volgens hem door een ziekte, waartegen het lichaam wel in actie schiet, met de kanker te associëren. Gromeier is niet de enige in deze denkrichting. Anderen, elders, hebben het geprobeerd met HIV, mazelen, pokken. Gromeier vond de verlammingsziekte polio de beste kandidaat. Polio, zo bleek, zet zich vast op het material aan het oppervlak van bijna elke tumor, wat die andere ziektes niet doen. Het is alsof polio kanker opzoekt.

Maar je kunt kankerpatiënten natuurlijk niet met polio verlammen. Gromeier wijzigde de genetische code van polio zodanig dat het virus niet kan ziekmaken - het virus kan niet langer overleven in gezonde cellen. Maar het overleeft wel in kankercellen, vergiftigt die cellen.

Het gewijzigde poliovirus gaat de tumoren te lijf. Maar het resultaat is, zo bleek uit labotesten, beter dan dat: het immuunsysteem wordt gealarmeerd door het (onschadelijk gemaakte) poliovirus en trekt nu ook ten strijde tegen de geïnfecteerde kanker. In het beste geval, en in het geval van de allereerste twee proefpersonen, verdwijnt de tumor compleet.

'Je bent gek'

Vooraleer men het virus op mensen mocht loslaten, moest Duke toestemming krijgen van de gezondheidsautoriteiten.

Die waren niet enthousiast, net zomin als collega's. Gromeier: "Ik kreeg antwoorden die varieerden van 'je bent gek' tot 'je liegt', en nog veel meer ertussenin. De meeste mensen dachten dat het gewoon te gevaarlijk was". Ook zijn baas in Duke dacht dat.

Gedurende zeven jaar onderwierp met het poliovirus aan veiligheidsonderzoekingen. Het werd uitgetest op 39 apen, die geen van alle polio ontwikkelden. In 2011 keurde het FDA, Food and Drugs Administration, het middel goed voor experimenten op mensen.

De eerste kandidaat was een 20-jarige, doodzieke vrouw. De volgende een 70-jarige cardioloog, die zich zo dicht bij de dood voelde dat hij zijn testament al had geschreven. Het gewijzigde poliovirus werd op hun tumoren aangebracht. Allebei toonden ze vervolgens een opmerkelijk herstel. De tumoren verschrompelden, en verdwenen uiteindelijk.

Het liep niet altijd goed. Een van de volgende kandidaten, een 60-jarige vrouw, stierf drie weken geleden, weliswaar later dan haar oorspronkelijke prognose was geweest. Maar haar einde was pijnlijk, ze raakte gedeeltelijk verlamd en ze ging zich uiteindelijk beklagen dat ze aan het experiment had deelgenomen.

Overdosis

Het team van Duke had gedacht dat meer beter was, zoals dat bij chemo en bestraling het geval kan zijn. Maar de reactie van haar immuunsysteem op de poliodosis en op de tumor was in haar geval zo overweldigend dat ze het niet overleefde. Van de elf die stierven hadden de meesten een hoge dosis toegediend gekregen. Bij volgende proefpersonen werd de dosis gereduceerd met 85 procent.

Ook bij lagere dosissen treden er wel complicaties op, de tumor kan onder invloed van de polio meer of minder infecteren. Bij meer treden zwellingen op. Maar eens die zwelling aangepakt, blijkt dat de tumor verkleint.

Het basisprincipe schijnt te werken. En dus wordt in het labo bestudeerd, en tot dusver alleen daar, of het poliovirus ook andere vormen van kanker kan tegengaan. De resultaten zijn volgens de onderzoekers veelbelovend.

Peter Marks, die namens het FDA de experimentele behandelingen van kanker volgt, bleef in de uitzending voorzichtig. "Soms hebben mensen gewoon geluk. Soms werkt een therapie bij de eerste patiënten, maar later niet meer." Maar het is volgens Marks wel duidelijk dat immunotherapie, het lichaam bewegen om zelf de kanker te bestrijden, in toenemende mate een vierde wapen wordt in de strijd tegen kanker, naast chirurgie, bestraling en chemo.

Als de experimentele fase veelbelovende resultaten blijft geven, zou de poliotherapie over een jaar of zo "doorbraakstatus" krijgen, waardoor ze bij een veel grotere groep patiënten kan toegepast worden.

In de VS overlijden volgens 60 minutes jaarlijks 12.000 mensen aan glioblastoma.

Lees meer over:

Onze partners