Dirk Draulans
Dirk Draulans
Redacteur bij Knack
Opinie

09/07/12 om 14:06 - Bijgewerkt om 14:06

Genetisch testen op raszuiverheid

Een extreem-rechts politicus garandeert dat hij geen genen van Joden of zigeuners draagt.

Madonna kan het niet laten om zich regelmatig in de aandacht te werken met feiten die niets met haar muziek te maken hebben. Enkele weken geleden begon het bericht te circuleren dat ze tegenwoordig eist dat haar loge na een optreden 'DNA-vrij' wordt gemaakt.

Hoe dat moet gebeuren, is niet duidelijk, want iedereen laat altijd en overal sporen van zijn of haar DNA achter, en wat eventuele fans die met haar DNA aan de haal zouden gaan, daarmee zouden uitspoken, werd evenmin toegelicht. Maar goed, ze had weer het wereldnieuws gehaald.

Wie niet het wereldnieuws haalde, maar wel voor een verhit debat in eerst het Hongaars parlement en vervolgens de wetenschappelijke topvakbladen zorgde, was een parlementslid van de extreem-rechtse Jobbik-partij, die zich door een gerenommeerd wetenschappelijk instituut had laten testen om te kijken of hij genen van Joden of Roma-zigeuners in zich droeg.

Het Hongaarse instituut onderzocht achttien plaatsen op zijn genetisch materiaal, waar speciale genvarianten zouden kunnen zitten die gekoppeld worden aan de geschiedenis van Joden of zigeuners. De man had geen enkele van die varianten, en claimde vervolgens dat hij 'gecertificeerd' vrij was van genen van Joden of zigeuners.

Het is alsof Philip 'Filip' Dewinter of Gerolf Annemans van ons Vlaams Belang het Centrum voor Menselijke Erfelijkheid van de KU Leuven zouden inschakelen om er zeker van te zijn dat ze geen genen van Turken of Marokkanen dragen - wat zeker voor Annemans, die er als een halve Turk uitziet, geen evidentie is.

Maar dan nog. De voorgeschiedenis van de mensheid is zo'n ingewikkeld proces van migraties en mengelingen van populaties, dat het bijna uitgesloten is een vorm van 'genetische zuiverheid' te vinden. Genetische zuiverheid is een politiek concept, geen biologisch. Het onderscheid tussen rassen is een biologisch uiterst fragiel, zelfs bijna irrelevant gegeven - er is, naar genetische normen gemeten, niet veel tijd nodig om rassenverschillen weg te werken als populaties zich mengen.

Het Hongaarse bedrijf dat de testen uitvoerde, kwam in uiterst woelig water terecht, en moest zich met hand en tand verdedigen tegen aantijgingen van racisme en intolerantie. Niemand minder dan Adolf Hitler is een schoolvoorbeeld van iemand die schaamteloos misbruik maakte van zelfs Charles Darwins standaardwerk over natuurlijke selectie om raszuiverheid als verantwoord concept te promoten.

Maar het is niet langer gemakkelijk om uit te leggen hoe moeilijk het is om iets over iemands oorsprong af te leiden uit zijn genoom, omdat DNA steeds meer gebruikt wordt om allerhande historische wortels op te zoeken. Via populaire websites als die van The National Geographic Society kan tegenwoordig iedereen, na het opsturen van een speekselstaaltje, zicht krijgen op zijn roots, hoewel dat over een veel breder kader gaat dan de recente genealogie. In de Verenigde Staten ontstond commotie toen een televisieprogramma aantoonde dat het genetisch materiaal van voormalig minister van Buitenlandse Zaken Condoleezza Rice (officieel een zwarte dame) voor bijna de helft van blanke origine was - een gevolg waarschijnlijk van de barbaarse slavenhandel van destijds.

Dat DNA gebruikt wordt voor medische diagnostiek wordt stilaan regel, en de procedure zal tot het standaardpakket van de moderne geneeskunde gaan behoren. Ook de gerechtelijke wereld wordt er steeds meer mee geconfronteerd, met advocaten die op genetische gronden pogen een onweerstaanbare drang voor hun cliënten aan te tonen: mensen die als gevolg van hun genen bijna niet anders konden dan over de schreef gaan. Wat in sommige gevallen waarschijnlijk de realiteit zal zijn, hoewel wij, door de ontwikkeling van ons zelfbewustzijn, een veel grotere greep op onze genen hebben dan de andere dieren. We zouden ons moeten kunnen verzetten tegen een drang die maatschappelijk onaanvaardbaar wordt geacht.

De genetische verdedigingswal in de rechtszaal komt echter onder vuur, nu aanklagers ontdekt hebben dat ze hem tegen een voorwaardelijke of vervroegde invrijheidstelling kunnen gebruiken, met als argument dat de kans op recidive voor genetisch bezwaarde misdadigers groot is.

Het is duidelijk, en begrijpelijk, dat de wereld worstelt met de gevolgen van de massa nieuwe kennis die ons overspoelt, en die totaal andere, en diepere, inzichten over ons diepste zijn en onze prehistorie oplevert dan tot voor kort mogelijk was. Daarom is het belangrijk erop te blijven hameren dat genen maar één aspect van het verhaal zijn, en dat genetica zo'n complex gegeven is dat er bijna geen simpele conclusies uit te trekken zijn.

Want het harde feit blijft dat de kans groot is dat u genetisch meer verschilt van uw buurman dan de gemiddelde Belg van de gemiddelde Marokkaan. Dat is geen kwestie van het willen ontkennen van raciale verschillen, maar een kwestie van elementaire statistiek. Jammer genoeg hebben veel mensen evenveel moeite met elementaire statistiek als met eenvoudige genetica.

Dirk Draulans

Onze partners