03/01/12 om 12:22 - Bijgewerkt om 12:22

'Eurokloof is nog grotere dreiging voor Europa' (Rik Van Cauwelaert)

Helemaal in beslag genomen door de eurocrisis heeft Europa de voorbije jaren weinig of niets ondernomen om de groeiende ongelijkheden tussen haar burgers af te remmen. En dat is voor het Europese project een nog grotere dreiging dat de financiële crisis.

'Eurokloof is nog grotere dreiging voor Europa' (Rik Van Cauwelaert)

© Reuters

Op 1 januari 2002 werden de eerste eurobiljetten en euromunten in omloop gebracht. Politici klauterden tijdens de oudejaarsnacht 2001 over elkaars rug om toch maar als eerste één of andere eurospuwende automaat in werking te stellen.

De invoering was een evenement dat de Europese samenleving en integratie een nieuw elan gaf. Er werden bijgevolg grootste economische plannen gemaakt. 'Want', zo zei Jan Smets, directeur van de Nationale Bank en toenmalig commissaris-generaal voor de euro, in een gesprek met de krant De Tijd, 'we gingen ervan uit dat iedereen zich aan de regels zou houden. We dachten dat we alles onder controle hadden.'

Dat de tiende verjaardag van de invoering van de euro in mineur werd herdacht, had alles te maken met de vaststelling dat geen van de eurolanden zich aan de regels hield en dat Europa weinig of niets onder controle had. Zo komt het dat de euro, volgens Financial Times, het jaar 2011 eindigde als 'slechtst presterende munt'.

De nieuwjaarsboodschappen van de Europese leiders waren dan ook navenant. De Franse president Nicolas Sarkozy hield voor dat de crisis nog lang niet voorbij is en stelde nieuwe maatregelen in het vooruitzicht. Zelfs een belasting op import sloot Sarkozy niet uit - protectionisme was in Frankrijk nooit een vies woord.

De Duitse kanselier Angela Merkel hield het nog onheilspellender. Want volgens haar zou 2012 nog moeilijker worden dan 2011.

Beurs- en andere auguren rekenen voor Europa met een milde recessie tot een recessie zonder meer. In de Brusselse EU-hoofdkwartieren wordt niet eens meer fluisterend gepraat over een mogelijke Griekse terugtrekking uit de eurozone. Er wordt hardop over de mogelijkheid gepraat.

Ook het afvallen van Portugal wordt niet langer uitgesloten. Wat meteen vragen doet rijzen over de eurotoekomst van Spanje, waar het begrotingstekort volgens de nieuwe conservatieve regering van Mariano Rajoy groter uitvalt dan werd aangenomen.

De nieuwe Belgische premier Elio Di Rupo trachtte zich sterk te houden en beloofde 'de moeilijkheden in nieuwe kansen te zullen omzetten' - of een variant op 'crisissen zijn uitdagingen'.

Er zijn van die voorspellingen die uiteindelijk zelfvervullend zijn. De nieuwjaarsboodschappen van de Europese leiders lijken van die orde. Ook al omdat volgens cijfers die door de Europese Commissie zelf worden aangereikt, de Europese middenklasse - de motor van de economie - uiteenrafelt.

De loonkloof tussen hoog- en laagopgeleiden blijft toenemen. De technologische innovatie verbreedt die kloof nog.

'Wij zijn mensen in de armoede aan het duwen', voorspelde academica Bea Cantillon in een gesprek met de krant De Morgen. Het aanvoelen van Cantillon wordt bevestigd door de recente EU-cijfers die aangeven dat 114 miljoen Europeanen door armoede worden bedreigd. Ook in België is het systeem van sociale zekerheid, ooit een factor van sociale bijsturing, niet langer in staat om de ongelijkheden op de arbeidsmarkt en zelfs die in het onderwijs te corrigeren. Onderzoekers van de universiteit van Luik kwamen onlangs tot de pijnlijke vaststelling dat de Belgische verzorgingsstaat letterlijk uiteenvalt, waarbij Wallonië steeds dieper dreigt weg te zinken.

Alleen wie het kan betalen zal nog genieten van de hoge kwaliteit van het onderwijs. De rest van de samenleving raakt losgekoppeld. In Brussel verlaat een kwart van de jongens de school zonder diploma.

De Europese welvaartsstaat, met zijn logge administratie, veelal op rigide wijze beheerd door allerlei belanghebbenden zoals de sociale partners, is niet langer in staat de veroudering van de bevolking financieel te schragen.

Helemaal in beslag genomen door de eurocrisis heeft Europa de voorbije jaren weinig of niets ondernomen om de groeiende ongelijkheden tussen haar burgers af te remmen. En dat is voor het Europese project een nog grotere dreiging dat de financiële crisis.

De toenemende sociale onvrede, aangepookt door de niets of niemand ontziende saneringen die sommige eurolanden, zoals Griekenland, regelrecht naar de afgrond leiden, ondermijnt de Europese gedachte dag na dag.

Vandaag lijkt de instorting van Europa ondenkbaar. Want aan de gevolgen van het alternatief wenst niemand te denken.

Twintig jaar geleden leek de ineenstorting van de Sovjet-Unie ondenkbaar. Maar opeens hield die zogeheten supermacht op te bestaan, want niet langer gesteund door de samenleving waarop het systeem had geparasiteerd.

Als de Europese burgers gaan inzien dat zij niets terugkrijgen voor de offers die ze hebben gebracht om een financieel systeem overeind te houden, klapt het Europese project onvermijdelijk in elkaar.

Rik Van Cauwelaert

Onze partners