26/04/11 om 12:25 - Bijgewerkt om 12:25

Echte Europeanen

Vanwaar al dat euroscepticisme?

'In Europa wemelt het van de eurosceptische partijen', twitterde de Nederlandse de Volkskrant na de recente electorale grondverzakking in Finland. De opstoot van de eurosceptische Echte Finnen joeg een angstrilling door de Europese hoofdkwartieren. De Finnen moeten immers nog het Europese steunpakket voor Portugal goedkeuren. En de partij van de Echte Finnen, die wellicht in de volgende regering stapt, lijkt daar niet toe bereid.

Niet dat de Europese Unie de Finse steun nodig heeft om Portugal financieel bij te springen. Alleen zou de weigering van Finland, een land met een van de beste ratings in de eurozone, om solidair te zijn met een ander euroland, het Europese steunmechanisme op losse schroeven zetten.

Vanwaar inderdaad al dat euroscepticisme, ook in landen als Finland die niets dan voordelen haalden uit het lidmaatschap van de Europese Unie? Het oplaaiende nationalisme zal daar wel wat mee te maken hebben, net zoals de onvrede over de ongeordende migranten- en vluchtelingeninstroom. Maar de echte oorzaak werd onlangs in Berlijn in één zin samengevat door de Duitse filosoof Jürgen Habermas: 'De politieke elites zetten zonder blikken of blozen hun eliteproject door en ontnemen de Europese burger zijn stem.' En Habermas kan bezwaarlijk als een rechtse nationalist en xenofoob worden weggezet.

Ook in Nederland begint de sluipende overdracht van de nationale soevereiniteit naar de Europese Unie voor onrust te zorgen. Premier Mark Rutte tracht die overdracht te minimaliseren. Maar zelfs enthousiaste verdedigers van het Europese project kunnen geen uitleg meer verzinnen bij het gapende democratische deficit dat de Unie teistert. De Groene Amsterdammer had het zelfs over 'Eurodictatuur'.

Terwijl in België Vlamingen en Franstaligen al jaren pingelen over een overdracht van bevoegdheden van het federale niveau naar de deelgebieden, hebben opeenvolgende federale regeringen stilzwijgend de controle op begroting en staatsfinanciën, en bijgevolg op de financiering van de sociale zekerheid, overgedragen aan de Europese Commissie.

Het Duitse Grondwettelijk Hof stelde destijds in zijn arrest over het Verdrag van Lissabon dit soort vage machtiging aan de kaak. In de EU-hoofdkwartieren noemen ze de overdracht van soevereiniteit de onvermijdelijke consequentie van de integratie die op gang is gebracht door de invoering van de eenheidsmunt en die nu nog wordt versneld door de eurocrisis.

Nochtans zal die verdere integratie en overdracht van bevoegdheden naar Europa gevolgen hebben die verstrekkender en pijnlijker zijn dan de door Franstalige partijen zo gevreesde overdracht van bevoegdheden naar de deelgebieden. Hier staat het voortbestaan van een sociaal systeem op het spel.

De Europese Commissie, die nog voor het federale parlement haar fiat moet geven aan de nationale begrotingen, wordt intussen door niemand gecontroleerd. Die Commissie steunt zelfs niet op een parlementaire meerderheid - die dan het debat met de oppositie zou moeten aangaan.

En het Europees Parlement vertegenwoordigt geen Europees staatsvolk of demos, maar vaagweg 27 volkeren van lidstaten. De parlementsleden zijn niet eens verkozen volgens de gelijkheid van stem, maar volgens het aantal mandaten waar elke lidstaat recht op heeft. Waarbij het stemgewicht van een Duitse burger - zo noteerde het Duits Grondwettelijk Hof terloops - amper een twaalfde bedraagt van dat van een Maltees.

In 2004 werd de Italiaan Rocco Buttiglione, door zijn regering voorgedragen als Europees commissaris voor Justitie en Veiligheid, door het Europees Parlement naar huis gestemd. De katholieke Buttiglione had, gepolst naar zijn mening over homoseksualiteit, geantwoord: 'Ik kan homoseksualiteit beschouwen als een zonde, maar dit heeft geen gevolgen zolang ik het geen misdaad noem.'

Het wegstemmen van Buttiglione werd als een overweldigende overwinning van het Europees Parlement bestempeld. Terwijl de uitspraak van aantredend Commissievoorzitter José Manuel Barroso, dat 'er geen probleem is met de verzorgingsstaat, de verzorgingsstaat is het probleem', in datzelfde Europees Parlement geen rimpeling veroorzaakte. Naar aanleiding van zijn uitgesproken intentie om de Europese arbeidsmarkt naar Angelsaksisch model te hervormen, werd Barroso niet eens gevraagd van wie hij dat mandaat dan wel had gekregen.

De Europarlementsleden horen nochtans te weten dat die verzorgingsstaat ooit werd opgebouwd als afweermiddel tegen de politieke consequenties van de economische depressie van de jaren 1930. Zoals zij horen te weten, wat de Amerikaanse jurist Louis D. Brandeis voorhield, dat de burger de belangrijkste politieke instelling is.

Europa zal nooit bestaan zonder Echte Europeanen die in ruil voor hun inspanningen om bijvoorbeeld de grootbanken overeind te houden, hun democratische rechten kunnen uitoefenen.

Rik Van Cauwelaert

Onze partners