01/06/08 om 17:00 - Bijgewerkt om 16:59

Dictatoriaal modelgezin

'Ik eet veel liever alleen dan met tirannen die altijd op me vitten' (Stendhal, 'Henry Brulard').

Karl Popper, György Konrád, Imre Kertész, Amos Oz: dat waren de auteurs die Mathias De Clercq had geselecteerd om er in het Vlaamse Huis deBuren met Stijn Meuris over te praten voor een publiek dat op de tweede aflevering van 'Belezen en goedgekeurd' was afgekomen. Ik zat mee aan tafel omdat Mathias De Clercq vond dat 'Schemerland. Stemmen uit Midden-Europa' in de reeks paste. Natuurlijk ging het die avond over vrijheid en dictatuur, over maatschappelijke dwang en over onvrijheid. Een dag later noteerde ik het een en ander over de omgangsvormen in het dictatoriale huisgezin, dat op zijn eigen, perverse manier ook een soort 'modelgezin' is en een kernminiatuur van de dictatuur.

Bij Mao: toen Mao in 1950 vernam dat zijn zoon Anying in de Koreaanse oorlog gesneuveld was, gaf hij geen krimp en mompelde hij alleen maar: 'Hoe kunnen er in een oorlog geen doden vallen?' Hij bracht zijn schoondochter niet eens op de hoogte van de dood van haar man en maakte zelfs grapjes tegen haar alsof haar echtgenoot nog leefde. Pas veel later kreeg ze de waarheid te horen.

Bij Stalin: Iosif Stalin bracht op zijn manier een 'offer' voor het vaderland toen zijn oudste zoon Jakov in de winter van 1941 door de Duitsers gevangen werd genomen. Jakov Dzjoegasjvili, die van het ene naar het andere concentratiekamp werd gesleept, zou zich op 14 april 1943 in het prikkeldraad van het kamp Sachsenhausen geworpen hebben, waarbij hij door een schildwacht werd doodgeschoten.

Ismail Kadare vertelde me ooit zijn visie op het gebeuren. Volgens de Albanese schrijver gebruikte Stalin de dood van Jakov om zijn dictatuur te verstevigen. Stalin had zijn zoon gemakkelijk vrij kunnen krijgen, maar dat wilde hij niet. Kadare: 'Wie zover gaat dat hij zijn zoon of dochter aan de vijand opoffert, meent het recht te kunnen opeisen om iedereen om te brengen. Want wie zijn eigen kind voor de goede zaak heeft laten doden, meent het recht te hebben om voor niemand anders nog medelijden op te brengen.'

Ach dictators. Voor hen is het eiland (Elba, Sint-Helena) toch wel de geknipte plaats om te regeren. Ze verkeren er in de eenzaamheid die ze zelf zoeken, en wie ze niet kunnen uitstaan kunnen ze daar meteen in het water gooien. Maar ook de antitiran is eenzaam, zoals we weten uit de memoires van Stendhal, die zijn huiskring na de dood van zijn moeder als een dictatuur ervoer. 'Ik eet veel liever alleen dan met tirannen die altijd op me vitten' (Stendhal, 'Henry Brulard').

Onze partners