Dirk Draulans
Dirk Draulans
Redacteur bij Knack
Opinie

23/12/12 om 08:58 - Bijgewerkt om 08:58

De wereld is vergaan (maar niet voor ons)

Voor minstens 795 soorten dieren en planten was 2012 het einde van de wereld.

De wereld is vergaan (maar niet voor ons)

Het einde van de wereld, voorzien voor 21 december, is voorbij. We hebben het overleefd. Wat de halvegaren die zich hadden ingegraven omdat ze dachten zo de Apocalyps door te komen, nu gaan doen, is onduidelijk. Zijn ze ongelukkig, omdat de rest van de wereld er nog is?

Ongetwijfeld zal een doemdenkersgenie op de proppen komen met een herziening van de interpretatie van, bijvoorbeeld, de Maya-kalender, zodat er een nieuwe datum voor Het Einde naar voren kan worden geschoven. Jammer dat een dertiende maand alleen een salarisconcept is, want anders lag de suggestie voor de hand: de 13e van de dertiende maand van 2013. Maar een gebrek aan inventiviteit kan de doemdenkers niet worden aangewreven. De vreemde connecties die hun hersenen leggen, zullen een nieuwe richtdatum ophoesten. Het einde van de wereld mag niet door een bagatel als het passeren van een datum gecounterd worden.

De situatie is totaal anders voor minstens 795 soorten dieren en planten, die in 2012 officieel uitgestorven werden verklaard door de organisatie die zich daarmee bezighoudt: de Internationale Unie voor de Conservatie van de Natuur (IUCN). Bij de beestjes die het niet haalden - de meeste daarvan zijn ongetwijfeld al eerder verdwenen, maar pas dit jaar als uitgestorven geklasseerd - zijn opvallende soorten als een kleine hoefijzervleermuis en de Japanse rivierotter. Zelfs de darwinmuis van de Galapagos Eilanden heeft de geest gegeven - symbolisch, want onder meer de notie van het belang van uitsterven moet Charles Darwin destijds op het spoor van zijn evolutietheorie gezet hebben.

Ook de blauwe duif van Mauritius is er niet meer - nogal wat eilandsoorten, zoals rallen en kwakken, zijn in het steeds dikker wordende boek der uitgestorvenen beland. Sommige ara's en andere papegaaisoorten verdwenen eveneens. De lijst valt uiteraard op door dieren (en planten) die relatief gemakkelijk herkenbaar zijn. Hoeveel soorten er effectief verdwenen zijn, weten we niet. Feit is dat we de jongste tijd voor heel wat wezens het einde van de wereld betekend hebben.

De IUCN stelde ook vast dat er in 2012 tussen 15.000 en 18.000 nieuwe soorten beschreven werden. Dat betekent uiteraard niet dat deze wezens 'nieuw' zijn - ze zijn alleen nieuw voor de wetenschap, omdat we almaar beter worden in het ontdekken van nieuwigheden. Sommige van de nieuwe soorten zijn al meteen uitgestorven. Hun beschrijving is gebaseerd op een analyse van oude museumcollecties, terwijl ze niet meer levend te vinden zijn. We hebben nooit geweten dat ze er waren, we weten nu alleen dat ze er geweest zijn, net zoals we dat weten van de dinosaurussen.

Maar voor het verdwijnen van de dinosaurussen waren wij niet verantwoordelijk. Toen waren wij er nog lang niet, hoewel veel mensen, Fred Flintstone indachtig, die voor heel wat evolutionaire verwarring heeft gezorgd, denken dat wij ooit samen met de dino's door het leven gingen. Voor wat er nu gebeurt, zijn wij wel verantwoordelijk. Op ons eentje veroorzaken wij wat de grootste uitstervingsgolf uit de geschiedenis van het leven dreigt te worden, want we verliezen soorten aan een nooit eerder gezien (of toch nooit eerder gemeten) tempo.

Ongeveer 251 miljoen jaar geleden gebeurde de voorlopige recordhouder inzake uitsterven: toen verdween naar schatting 90 procent van de soorten op relatief korte tijd. Algemeen wordt aangenomen dat een reeks geologische catastrofen, zoals massale vulkaanuitbarstingen, er de oorzaak van was - het soort scenario dat de natte droom is van de doemdenkers.

Nu wil een nieuwe theorie dat voor die uitstervingsgolf destijds een ander levend wezen verantwoordelijk was, een prehistorische variant van wat wij vandaag doen: een schamele bacterie met de (door mensen gegeven) naam Methanosarcina. Die zou zo snel zo belangrijk geworden zijn, en zulke grote hoeveelheden koolstofverbindingen in de atmosfeer hebben losgelaten, dat er zo'n extreme opwarming van het aardklimaat kwam dat de meeste soorten er niet tegen opgewassen waren. Verdwijnen dus.

En laat nu net zo'n versterkt broeikaseffect één van de elementen zijn die wij in de hand werken, naast een massaal verlies van biotopen die niet nuttig zijn voor ons, maar wel voor andere soorten. Er is dus niets nieuws onder de zon. Zelfs apocalypsen herhalen zich. Er is wel één wezenlijk verschil met vroeger: wij zijn ons bewust van wat we doen, die bacterie destijds niet. Een verschil dat niet zonder belang is, al was het maar om zijn morele implicaties.

Onze partners