Vrije Tribune
Vrije Tribune
Knack.be geeft hier een forum aan columnisten en gastbloggers
Opinie

24/11/12 om 09:33 - Bijgewerkt om 09:33

De middenklasse verliest altijd

Barroso heeft het al met zoveel woorden gezegd. "De welvaartstaat is het probleem".

De middenklasse verliest altijd

© Thinkstock

Dat Europa een straffe politiek van "minimale staat" voert, is voor ieder duidelijk. Men bevordert met alle middelen de vrije markt, de vrije concurrentie, het vrije verkeer van mensen en goederen en breekt omgekeerd zowat overal alle barrières af die staten kunnen opwerpen. De oncontroleerbare instroom van deugnieten van allerlei slag moet de modale burger er maar bijnemen.

De waarheid is echter veel harder. Europa stelt zich op als de tegenstander van de welvaartstaat. Barroso heeft dat overigens ook met zoveel woorden gezegd. "De welvaartstaat is het probleem". Natuurlijk vormt die welvaartstaat een probleem voor wie elke barrière weg wil: die welvaartstaat kan immers slechts stand houden achter grenzen, die de belangen van de nationale burgers beschermen tegen krachten van buitenaf die azen op de opgestapelde welvaart. Laten we wel wezen: die welvaartstaat is een prestatie van de nationale staten, draagt een sterk nationaal stempel en vormt een bastion van "nationalisme". Volgens de hier geschetste logica moeten welvaartstaat, de nationale staat én het bijhorende nationalisme op de schop in ruil voor de Europese Open Markt. Wat betekent dit in werkelijkheid?

Door haar aanval op de welvaartstaat jaagt de Europese Commissie tegelijk de vakbonden tegen zich in het harnas. Die hebben immers geen keuze dan de door hen opgebouwde welvaartstaat te verdedigen. Een voorbeeld van deze vakbondsopstelling was de spoorstaking over heel Europa, vorige week. Europa echter "bougeerde" gewoon niet. Europa stelt zich onaantastbaar op en duwt alle verantwoordelijkheid naar de nationale staten. Die moeten besparen, de begrotingsnormen halen, de concurrentievoorwaarden respecteren en zoveel meer.

In dat steekspel komen die nationale staten nog meer onder vuur te liggen, want zij blijven de gesprekspartners van de bonden: op dat niveau wordt de tegenstander immers herkenbaar. Tegenover dat door Europese oekazen geschapen probleem zijn de uitgeholde nationale staten in feite machteloos, zodat de enige winnaar is: Europa, dat er sterker uit komt. Velen hebben niet in de gaten wat het hiervoor (te) summier geschetste proces in werkelijkheid inhoudt.

Doordat de vakbonden op den duur gedwongen worden de Europese Commissie als tegenstrever te zien, verschijnt deze laatste als de feitelijke Europese regering, die heerst over een zich vormende "Europese maatschappij". Op die manier treedt Europa als maatschappelijk systeem in de plaats van de nationale staten.

Er ontstaat dus een Europese staatsmaatschappij mét bijhorend staatsnationalisme. Dit is de werkelijkheid: een nieuwe territoriale staat van continentale omvang, die zogenaamd nodig is om in de wereld mee te spreken. Het lijdt geen twijfel dat dit de uiteindelijke bedoeling is - ook al werd dat de burgers nooit met zoveel woorden verteld. Democratisch is wel even wat anders.

Dat alles betekent voor de sociale partners - vooral voor de bonden - dat het hele proces van voor af aan herbegint: nieuwe onderhandelingen met een machtsusurperende Europese regering, streven naar nieuwe sociale akkoorden, nieuwe arbeidsvoorwaarden, nieuwe cao's. Dat alles onder veel slechtere voorwaarden, met een buitengewoon machtige Europese regering die nota bene vijandig blijkt tegenover de welvaartstaat en, zoals de Griekse tragedie aantoont, nergens voor terugdeinst.

Europa is te groot, te naamloos, te onpersoonlijk, te ongenaakbaar en te onaantastbaar. Een Europese welvaartstaat zit er om vele redenen in lengte van decennia niet in. Wat erger is: het kapitaal ontsnapt ook aan de greep van een Europese regering. Met één druk op de knop verdwijnen miljarden naar nowhere. Ook Europa zal Ford niet beletten fabrieken te sluiten en te investeren waar het loon lager ligt.

Sommigen zoeken de oplossing dan maar in de vestiging van een wereldomspannende regeringsstructuur. Niet alleen is die totaal illlusoir, zoiets wordt nog onpersoonlijker, ongrijpbaarder. Wie de hefbomen van zo'n wereldstructuur in handen heeft, doet voortaan wat hij wil. Het is om te huiveren.

Voor de gewone middenklasser is dit alles een weinig opbeurend vooruitzicht. Hij verliest altijd. Eigenlijk rest hem alleen nog het zich in totale moedeloosheid terugtrekken in het eigen coconnentje, zich overgevend aan de grenzenloze macht van de ultieme Big Brother.

En toch is er een alternatief denkbaar. Dat alternatief werd ons door Luc Van den Brande geïllustreerd: het succesverhaal van Telenet , helaas nu ook in de greep van het internationale kapitaal. Een straffe verankeringspolitiek die de sociale verhoudingen weer terugbrengt in de sfeer van de menselijke herkenbaarheid, het behoud van een gemoderniseerde welvaartstaat ten bate. Zo'n politiek zou zelfs gepaard kunnen gaan met een soort volkskapitalisme: als het bedrijf goed heeft geboerd, mogen de werknemers een dividend verwachten. Op die manier verdwijnt de behoefte aan sociale fraude, want men snijdt zichzelf in het vlees. Menselijke, overzienbare solidariteit wordt mogelijk.

De enige hindernis is het gebrek aan subsidiair inzicht bij diegenen die de Europese kerk preken, want dit komt neer op een (gedeeltelijke) hernationalisering in een totaal andere Europese structuur die afstapt van haar hiërarchisch machtsdenken en zichzelf opstelt als een dienaar van mensen en volkeren.

Onze partners