02/10/12 om 10:43 - Bijgewerkt om 10:43

De machinerie loopt vast

Er valt moeilijk naast te kijken. Op beleidsvlak zit zowat de hele wereld in dezelfde impasse - van België en Europa tot de Verenigde Staten, China en India.

Belangrijke verschillen vallen niet te ontkennen, opvallende parallellen evenmin. Dan kun je je afvragen waar die wereldwijde parallellen vandaan komen.

Kijk naar België. De moeilijke geboorte van Di Rupo I liet het al vermoeden: de cohesie binnen dit kabinet en de strategische stootkracht ervan laten veel te wensen over. Veel kabaal over - onder meer - pensioenhervormingen en de omslag in het asiel- en justitiebeleid, maar in de praktijk kwam daar tot nu toe bedroevend weinig van in huis. Minister van Energie Johan Vande Lanotte voert dan weer een show op voor zijn kiezers, maar tot echt doordacht beleid ter zake komt men nauwelijks toe.

Op Europees vlak hoeft er echt geen tekening bij gemaakt te worden. In oktober 2009 brak de eurocrisis los toen de Griekse eerste minister openlijk toegaf dat het begrotingstekort van zijn land compleet uit de hand gelopen was. Eerst zag je de ontkenning van de europroblematiek, dan de verbazing, en nu al ruim een jaar een aaneenschakeling van krampachtige en halfslachtige pogingen om deelaspecten van het ingewikkelde probleem aan te pakken. Het resultaat van dat non-beleid is dat de crisis zich steeds dieper ingraaft en sociaaleconomisch en stilaan ook politiek een vernietigend spoor trekt door de Griekse, Ierse, Portugese, Spaanse en Italiaanse samenleving. Het is vrij goed bekend wat er allemaal moet gebeuren om deze eurocrisis écht op te lossen, maar de vereiste politieke consensus over de heikele punten lijkt verder af dan ooit. Het eindeloze gehakketak over de monetaire unie dreigt de Europese verworvenheden van de voorbije decennia op de helling te zetten.

In de VS lijkt de afstand tussen Democraten en Republikeinen groter dan ooit. Het mag dan wel zo goed als vaststaan dat Barack Obama een tweede ambtstermijn krijgt, hij zal wél een consensus moeten vinden met een door de Republikeinen beheerst Congres. Binnen de Republikeinse partij weegt de Tea Party zwaar door. Die vleugel wil verdere belastingverlagingen en een doorgedreven ontmanteling van de overheid. Opnieuw vier jaar van heel moeilijke en mede daardoor heel dubbelzinnige en halfslachtige compromissen ligt dan ook in het verschiet. Onderwijs? Overheidsschuld? Wellicht blijft het aanmodderen.

Zowel in China als in India zijn diepgaande herstructureringen geboden. Het huidige maatschappelijke en economische model bracht de voorbije twee decennia grote successen, maar begint vooral in China zware slijtage te vertonen. Het gebrek aan democratisch gedragen overlegmechanismen om maatschappelijke conflicten constructief te beslechten zal mens, maatschappij en economie in China steeds zuurder opbreken. Vooral omdat de Chinese bewindvoerders ook nog eens voor een monumentale omslag in hun economische model staan. Dat moet om van een puur op export gericht industrieel model te gaan naar een evenwichtiger model met aandacht voor industrie, diensten, binnenlandse en buitenlandse markten.

Is het toeval dat de machinerie in zo veel uithoeken van de wereld vastloopt? Wellicht niet. Bijna altijd gaat het om problemen en thema's waarbij het niet volstaat om het bestaande model wat bij te sturen. De vergrijzing kan niet opgevangen worden door wat te managen in de marge. De pensioenleeftijden moeten omhoog, het arbeidsmarktbeleid moet volledig vernieuwd worden, en vastgeroeste uitgavenmechanismen moeten aangepakt worden. De euro kan dan weer niet gered worden door bijsturingen van bestaande akkoorden. Daarvoor is een grondige wijziging aan de hele Europese filosofie nodig - en zoiets verloopt altijd moeizaam.

Daarnaast rukt de specialisatie op. Steeds meer mensen weten steeds meer over steeds kleiner wordende onderdelen van de realiteit. Heel geconcentreerde kennis maakt het moeilijker om goed zicht te houden op wat zich in de samenleving afspeelt. Denk maar aan de financiële wereld. Bovendien hebben al die 'diepere' specialisten er ook alle belang bij hun gebied af te schermen, wat net door de verregaande specialisatie makkelijker wordt. Dat alles samen maakt het bewindslui almaar moeilijker om fundamenteel de bakens te verzetten.

Johan Van Overtveldt

Onze partners