Lukas De Vos
Lukas De Vos
Redacteur bij VRT
Opinie

27/03/13 om 12:09 - Bijgewerkt om 12:09

Cyprus: de Russen komen niet

De Russen kunnen het zich veroorloven de crisis nog even te laten uitrotten.

Het leedvermaak spatte van de muren in Moskou toen de financiële crisis in Cyprus beurzen en euro deed afglijden: "Wie is er nu democratisch, wiens munt is nu stabiel, welke economie geeft nu vertrouwen?". Ook de gespeelde verontwaardiging stond bol van Koude Oorlogretoriek. Onuitgesproken, maar wel geloofwaardig, was dat de lineaire taks van 10 % op àlle spaartegoeden een nauwelijks verhuld Duits complot was tegen Russische deposito's op het eiland.

Die zijn niet min. Bijna de helft van de 68 miljard euro, die op Cyprische banken zijn geparkeerd, is Russisch. Eind vorig jaar 31 miljard, berekende kredietbeoordelaar Moody's (dat net als Standard & Poor's de rating van Cyprus verlaagde). Toen Eurogroepvoorzitter Jeroen Dijsselbloem Nicosia erg onhandig voor het blok zette, was Russisch president Vladimir Poetin er als de kippen bij om de vermoorde onschuld te spelen: "Onrechtvaardig, amateuristisch, gevaarlijk". Premier Medvjedev vergeleek de Unie met de spreekwoordelijke olifant in de porseleinwinkel, en sprak van een "wederrechtelijke inbeslagname". Zelfs het zakenblad The Economist noemde de zet van Dijsselbloem "een klungelige bankoverval".

Niet dat de Russen echt gaan komen en ingrijpen. Ze zijn er al. Ruim 20 jaar zelfs. Naar schatting 40.000 Russen (de meesten van Grieks-orthodoxe, Pontische afkomst) wonen in de havensteden Larnaka en vooral Limassol. De Vlaamse hoogleraar Paul De Grauwe noemt de Russische deposito's ronduit "maffiageld". Het wordt geïnjecteerd in Rusland en komt zo opnieuw het witgewassen circuit in. Cyprus ontkent dat met klem. Maar dat de Russen grote belangen hebben in Cyprus (er is ook sprake van 12 miljard vastgoedinvesteringen'), staat buiten kijf. Ze kunnen het zich veroorloven de crisis nog even te laten uitrotten.

Waarom? Uit politieke overwegingen, en om puur zakelijke, strategische én diplomatieke redenen. Politiek laat Moskou nu Europa een poepje ruiken. Het was als eerste bereid in 2011 Cyprus (toen nog onder de communistische president Christofias) 2,5 miljard te lenen aan redelijke voorwaarden. De huidige Cyprische minister van Financiën Sarris kwam na twee dagen Oost-Indisch doof onderhandelen in Moskou van een kale reis terug. Sarris wou de lening uitbreiden tot 5 miljard, de looptijd verlengen met vijf jaar, en de rente doen zakken. Wie pokert, kan best zo lang mogelijk wachten, denkt Moskou. Er werd gedacht aan een inbreng van de energiereus Gazprom in het laatste reddingsplan, geld ter ondersteuning van Plan B dat in het weekend werd goedgekeurd en onder meer de opdeling inhoudt van kapseizende banken in een goede en een rommelbank (het Dexia-scenario voor de Volksbank Laiki en mogelijk in een later stadium ook voor de Bank of Cyprus, nu die bank wel 6,7 miljard spaartegoeden van ruim 360.000 kleine spaarders bij Laiki, maar ook 9 miljard schulvorderingen van de ECB moet overnemen), controle op kapitaal en kapitaalbewegingen nu de banken deze week weer opengaan, de opwaardering van de Centrale Bank met extra-bevoegdheden als financiële bank, en de oprichting van een Investeringssolidariteitsfonds met hoge heffingen op spaartegoeden boven de 100.000 euro. Veelal Russisch geld.

Want Cyprus was een belastingparadijs, met amper 10 % vennootschapsbelasting (moet nu van de Eurogroep opgetrokken worden tot 12,5 %) en meer dan 5 % intrest op spaargeld.

Het is maar de vraag of dié Russen echt geraakt worden. Ook zij zitten tussen hamer (Europa) en aambeeld (Moskou), velen hebben de dubbele nationaliteit. "Ze kunnen niet terug, want de meesten hebben hun privileges te danken aan de Kremlinbazen", zegt econoom Bernard Musyck van het Frederick Institute of Technology in Nicosia. Ze blijven wel nodig met hun eigen Russian Commercial Bank als doorgeefluik voor andere activiteiten. Een deel is gewoon de corruptie in Rusland ontvlucht, en heeft eieren liggen in verschillende nesten (ook Malta, Nice, of Monaco zijn zeer gegeerd). Ze zijn de voorhoede om de Russische invloed te versterken en uit te breiden.

Dat gaat van geopolitieke drijfveren (wapensmokkel naar Voor-Azië, vooral Syrië en Irak; controle op de drugslijnen vanuit Afghanistan; en 'il faut une colonie à la Russie' binnen de Europese Unie, reden waarom Moskou altijd de Turkse bezetting van het noorden heeft bestreden, ook in de Veiligheidsraad) tot economische afdreiging. Met name Gazprom is daarbij een speerpunt. Het concern wordt genoemd in de ontginning van aardgasvoorraden onderzee, waar nu al proefboringen gebeuren in het Afroditeveld, samen met de Israëli's, maar waar vooral de Turken een hak kan gezet worden omdat zij onterecht een groot stuk territoriale wateren opeisen rond het niet en nooit erkende Noord-Cyprus. Gazprom zou ook ingestorte banken kunnen herkapitaliseren.

De suggestie dat er spionagecellen zijn, daaraan twijfelt niemand. Maar dat Rusland vlootrechten zou krijgen op het eiland, lijkt minder aannemelijk. Er is de Turkse NAVO-bondgenoot die de Russische armada in de Zwarte Zee wil houden. Er is de gedoogde maar soms onverkwikkelijke wapensmokkel - gedenk MS Chariot - die een doorn in het oog is van de Unie. Maar er zijn vooral de twee Britse bases, Dhekelia (niet ver van bezet Famagusta) en Akrotiri vlakbij Limassol, een erfenis van de kolonisatiepolitiek tot 1960.

Die hoeven geen pottenkijkers uit verkeerde hoek. Al zal het in naam gebeuren van de talloze Engelse gepensioneerden die hun nadagen doorbrengen op het eiland, en mogelijk ook hun pensioen na de nationalisering van de fondsen danig aangetast zien.

De Eurogroep heeft een onverbiddelijk harde kuur opgelegd. Een sociaal bloedbad is niet ondenkbaar. De communistische partij AKEL graaft zich in en mobiliseert. Welke oplossing er op langere termijn ook uit de bus komt (want dit is een heel tijdelijke kuur), zelfs een Europees reddingsfonds zoals Guy Verhofstadt (ALDE) al een tijdje bepleit, Cyprus zal blijven lopen op de smalle koord tussen de eurozone en Rusland. En wie heeft er dan voordeel bij een blijvende splitsing van het eiland ?

Lukas De Vos

Onze partners