Fijnproeversbundels (2): Herakleitos (Paul Claes)

Voor 'Honderd fragmenten van Herakleitos', de derde pas verschenen Drukselpublicatie, selecteerde en vertaalde Paul Claes 100 uitspraken uit het werk van deze presocratische Griekse wijsgeer.

Uit en kort naschrift van Claes leren we dat Herakleitos in de zesde eeuw voor Christus leefde. Hij ontwikkelde de idee dat de wereld een proces is, een stroom ('panta rhei' - alles vloeit), die gevormd wordt door tegenstrijdige krachten die voortdurend op elkaar inwerken. Daarmee ging Herakleitos in tegen het gedachtegoed van zijn tijdgenoot Parmenides. Voor deze laatste was de wereld een 'Zijn', dat 'een, onveranderlijk en ondeelbaar' was.

Het boek bevat uitgekiende aforismen, die, door de aard van Herakleitos' ideeën, vaak paradoxaal of raadselachtig klinken. Neem nu: 'Op wie in dezelfde rivier stapt stroomt altijd ander water toe', of, verwarrender: 'Men moet inzien dat oorlog algemeen is, dat recht tweestrijd is en dat alles noodzakelijk in tweestrijd is gewikkeld'. Sommige aforismen blijven ook na 2,5 millennium nog vlijmscherp: 'Na hun sterven wacht mensen niet wat ze hopen of denken'. Met één regel wordt meer dan 2000 jaar van hiernamaalsreligie bij het vuilnis gezet.

'Honderd fragmenten van Herakleitos' is een wat onvatbare bundel, die heel veel verschillende kanten op schiet. Eigenlijk is het een bundel die een forsere uitgave nodig heeft, met annotaties, met verwijzingen naar de originele Griekse tekst en veel meer contextinformatie over auteur en tijd. Voor een niet-ingevoerde lezer komt hij wellicht wat warrig over. Maar die moet dan maar Herakleitos zelf geloven: 'Een mengelmoes is de mooiste orde'.

Bart Van der Straeten