Gouden Boekenuil straks voor Stefan Hertmans of Ilja Leonard Pfeijffer?

24/04/14 om 08:13 - Bijgewerkt om 08:13

Nederlandse en Vlaamse literaire jury's hebben vaak dezelfde voorkeur, aldus Maarten Dessing op de dag van de bekendmaking van de Gouden Boekenuil-winnaar vanavond in Brussel.

Gouden Boekenuil straks voor Stefan Hertmans of Ilja Leonard Pfeijffer?

Stefan Hertmans © Michiel Leen

Wint Ilja Leonard Pfeijffer of Stefan Hertmans beide grote commerciële prijzen (Gouden Boekenuil en Libris) voor het boek van het jaar? Gezien de traditionele overeenstemming tussen de jury's is het verwonderlijk dat dit pas één keer is gebeurd in het geval van Arnon Grunberg met zijn roman Tirza.

Overlap bij jury's

Ilja Leonard Pfeijffer en Stefan Hertmans maken allebei kans op de Gouden Boekenuil (24 april) én de Libris Literatuurprijs (13 mei). Vorig jaar was de overlap van de shortlists van beide prijzen nog groter: beide jury's hadden Oek de Jong, Tommy Wieringa en Arnon Grunberg genomineerd. De Gouden Boekenuil wordt toegekend door een jury die overwegend bestaat uit Vlamingen, de Libris Literatuurprijs door een jury die overwegend bestaat uit Nederlanders. Maar het verschil in smaak lijkt gering.

De Gouden Boekenuil (sinds 1995) en de Libris Literatuurprijs (sinds 1994) bekronen allebei het boekenaanbod van het afgelopen kalenderjaar. De Gouden Boekenuil beoordeelt naast romans ook verhalenbundels en literaire non-fictie, de Libris alleen fictie en sinds enkele jaren alleen nog maar romans. Dat is terug te zien in het aantal inzendingen: De Gouden Boekenuil beoordeelde dit jaar meer dan het dubbele aantal boeken: 395 tegen 192 voor de Libris-prijs.

Zelfde nominaties

In totaal stonden 29 boeken op beide shortlists. Dat is 25,4 procent van de 114 Libris-nominaties in de negentien jaar dat beide prijzen zijn uitgereikt. Andersom is het zelfs hoger: 31,9 procent - dit omdat de Gouden Boekenuil-shortlist over het algemeen kleiner is. Na aanvankelijk experimenten van aparte shortlists voor fictie en non-fictie, heeft de prijs sinds 2000 één shortlist met vijf titels. Als je de aparte non-fictielijsten buiten beschouwing laat, gaat het om 29 op 91 nominaties.

Slechts een keer won hetzelfde boek de Libris en de Gouden Boekenuil: Tirza van Arnon Grunberg in 2007. Vier keer is het gebeurd dat de shortlist geen enkele doublure kende - voor het laatst in 2004. In de beginjaren was de overlap groot: in 1998 maakten twee van de drie nominaties voor de Gouden Uil-fictie ook kans op de Libris. Tussen 1999 en 2004 was de overeenstemming tussen beide jury's minimaal, maar de laatste jaren is die weer flink gestegen.

De percentages lijken mee te vallen. Maar ze zijn wel degelijk hoog - als je de verschillen in te jureren boeken meeneemt. Zo mocht Frank Westerman, Boekenuil-winnaar in 2005 met El Negro en ik, al drie keer op komen draven bij de uitreiking van deze prijs. Voor de Libris mag hij nooit werk inzenden. Dit jaar waren maar liefst 11 van de 20 titels op de longlist van de Gouden Boekenuil niet ingezonden voor de Libris. Van de resterende 9 stonden er 5 - dus 55 procent - ook op de Libris-longlist.

Vergeten in te zenden

Dan waren er nog incidenten die de mogelijkheid op overlap verkleinen. Henk van Woerden won in 2006 de Gouden Boekenuil voor Ultramarijn, maar hij kwam niet in aanmerking voor de Librisprijs omdat hij was overleden. Dode auteurs mogen de Libris niet winnen. En drie jaar later vergaten verschillende prominente uitgeverijen titels in te zenden voor de Librisprijs. Zo dong Christiaan Weijts, shortlisted voor de Gouden Uil, niet mee naar de andere grote commerciële prijs.

Ook Benno Barnard zag dit jaar zijn kansen gekelderd om eindelijk eens een grote prijs, genre Gouden Boekenuil, binnen te halen. AtlasContact, zijn uitgeverij, was stomweg vergeten zijn in de kritieken bijzonder lovend ontvangen Dagboek van een landjonker in te sturen.

Eigenlijk is nader onderzoek nodig naar de percentages overlap bij de inzendingen en de longlists om beter te kunnen beoordelen hoe groot de overeenstemming tussen beide jury's feitelijk is. Maar zijn die gegevens wel beschikbaar? Van de Librisprijs zijn de overzichten met ingezonden titels van 1995 en 2006 kwijt. En het is maar de vraag of de organisatie achter de Gouden Uil, die tot 2010 een andere was (Standaard Boekhandel) dan tegenwoordig (Boek.be) zijn archieven beter heeft bewaard.

Aantal auteurs dat op beide shortlists stond

1995 3

1996 3

1997 3

1998 2

1999 0

2000 1

2001 0

2002 0

2003 1

2004 0

2005 1

2006 2

2007 2

2008 2

2009 1

2010 2

2012 1

2013 3

2014 2

NB. In 1998 en 1999 nomineerde de Gouden Boekenuil maar drie fictie-auteurs - alle andere jaren vijf. In 2011 werd deze prijs niet uitgereikt.

Maarten Dessing

Onze partners