Ferdinand von Schirach over zijn grootvader-Hitlerjugendleider Baldur

14/08/12 om 10:12 - Bijgewerkt om 10:12

In 'De zaak Collini', een misdaadroman, gaat Ferdinand von Schirach op zoek naar de motieven achter het naziverleden van zijn bekende grootvader.

Ferdinand von Schirach over zijn grootvader-Hitlerjugendleider Baldur

Na twee succesrijke bundels kortverhalen schreef de Duitse strafpleiter Ferdinand von Schirach nu ook een roman: 'Der Fall Collini'. De Nederlandse vertaling komt nog van de maand uit.

Baldur von Schirach - de grootvader van jurist/schrijver Ferdinand - was Reichsjugendführer, leider van de Hitlerjugend. Later werd hij minister van Jeugdzaken en gouwleider van Wenen. In die functie was hij verantwoordelijk voor de deportatie van Weense joden. In Neurenberg werd hij tot twintig jaar gevangenisstraf veroordeeld voor misdaden tegen de menselijkheid. Dit stuk familiegeschiedenis vormt de achtergrond van 'De zaak Collini'. Hoewel Ferdinand von Schirach de naam van zijn grootvader, die in 1966 Spandau mocht verlaten, in de roman nooit noemt. Hij schrijft niet eens over hem. Hij was twaalf toen hij begreep wie en wat Baldur was. Door het succes van zijn twee verhalenbundels kreeg von Schirach steeds meer vragen over het familieverleden en besloot hij een misdaadroman te schrijven over hoe nu in Duitsland omgegaan wordt met het verleden, over de rechtbanken en de rechters meteen na de Tweede Wereldoorlog, over de vreemde vonnissen, over wraak en schuld.

Moord zonder motief
In een luxueus Berlijns hotel wordt de rijke Duitse industrieel Hans Meyer vermoord met vier schoten in het achterhoofd. Daarna kreeg de vijfentachtigjarige man nog een paar harde schoppen tegen het hoofd. Naar de moordenaar moet niet lang gezocht worden: Fabrizio Collini wacht rustig in de lobby van het hotel op de politie. De jonge advocaat Caspar Leinen krijgt de opdracht Collini te verdedigen. Die bekent de moord maar weigert ook maar iets te vertellen over zijn motieven. Iedereen staat voor een raadsel tot blijkt dat Hans Meyer een duister oorlogsverleden had. Hij was verantwoordelijk voor het neerschieten van een aantal gegijzelde Italianen. Pas na een tijdje realiseert Caspar zich dat de vermoorde de grootvader was van zijn beste jeugdvriend die omkwam bij een ongeval. Hij aarzelt Fabrizio nog te verdedigen, ook al omdat Johanna, de kleindochter van Hans Meyer, dat niet wil. Bovendien komt er ook druk van de bedrijven die Meyer leidde. Ze beloven Caspar een schitterende toekomst als hij de zaak vergeet en het verleden laat voor wat het is.

Schuld
'De zaak Collini' is een schitterende, korte misdaadroman waarin niet gezocht wordt naar een dader, wel naar zijn motieven. En wie nu eigenlijk schuldig is. Onrechtstreeks stelt Ferdinand von Schirach boeiende vragen. Over hoe de tijdsgeest de wet kan beïnvloeden, over het verschil tussen juridische schuld en morele gevoelens, over hoe het zoeken naar de waarheid kan worden belemmerd door procedures. Ook stilistisch is de roman een perfect geslepen diamant. Wie genoten heeft van de verhalenbundels 'Schuld' en 'Misdaden' zal opnieuw gefascineerd zijn door von Schirachs unieke, laconieke en zakelijke stijl die toch nog voldoende ruimte laat voor een paar mooi getekende nevenfiguren.

Von Schirach oordeelt noch veroordeelt, zijn roman is geen essay. Wel een uiterst toegankelijk literair meesterwerkje over universele gevoelens en het verwerken van een familieverleden. Memorabel zijn de laatste zinnen van 'De zaak Collini'. De kleindochter van de industrieel Hans Meyer gaat naast Caspar zitten en mijmert over haar grootvader: 'Ben ik dat allemaal ook?' vroeg ze. Haar lippen trilden. 'Je bent wie je bent,' zei hij

Fred Braeckman

Ferdinand von Schirach, De zaak Collini, De Arbeiderspers, 158 p., 17,95 euro, ISBN 978 90 295 8597 5

Onze partners