De anderen
woensdag 30 november 2011 om 09u41
Steek! Houw! Benno Barnard maakt gehakt van wetenschappers die zich als priesters gedragen.
Jean-Paul Sartre
Maandag (Boekenbeursherinneringen)
Ik behoor tot de mensensoort die in de geest van anderen gewoonlijk prompt misvattingen over zijn persoon wekt. Een lezer verwijt me dat ik te laat op de verplichte signeersessie van mijn uitgeverij verscheen; dat ik twee mensen die op een handtekening stonden te wachten demonstratief de rug toekeerde; dat ik in plaats daarvan luidruchtig een collega begroette… dat ik kortom een arrogant sujet was. Nu ben ik dus gedwongen voor eigen huis te oreren. Mijn aankomsttijd in de karavaanserail van Atlas werd gedicteerd door het voorafgaande interview – en om de waarheid te zeggen, het was niet echt tot me doorgedrongen dat ik moest signeren, iets waar ik een met wanhoop vermengde afkeer van heb. De gedachte dat ik bewust twee mensen met een dichtbundel van mij in hun handen zou hebben genegeerd, berust op een verwrongen morfologie van het dichterskarakter: geen enkele dichter zou zoiets doen. Wat de anderen nooit snappen is dat ik in werkelijkheid nogal verlegen en nerveus ben, maar die remmende eigenschappen compenseer met vertoon, slagroom, verguldsel, aanstellerij.
Dinsdag
De meeste anderen hebben stilzwijgend hun plaats in Sartres definitie van de hel, wat nog veel bedreigender is.
Woensdag
Bekleed met het wit van zijn laboratoriumjas, op de schans van zijn titel, met het zwaard van het positivisme in zijn vuist, zwaait de wetenschap naar de onwetenden. Maarten Boudry, ‘doctoral researcher’ aan ‘Ghent University’, noemt mijn ‘biologische onkunde’ in verband met mijn relativering van Richard Dawkins ‘nogal gênant’: de evolutiebioloog zou helemaal geen aanhanger van ‘genetisch determinisme’ zijn, zoals ik beweer. Houw! Ik pareer met de overweging dat de hoeveelheid vrijheid die de genetica overlaat nogal marginaal is. Je krijgt kanker zoals de calvinist naar de hel gaat, al kun je ook niet roken of wel braaf leven.
Donderdag
Boudry torent in zijn machtige wetenschappelijkheid hoog boven mij uit: ‘Geen enkele fenotypische eigenschap is volledig genetische gedetermineerd, het gaat steeds om een samenspel van genetische factoren en omgeving. Net zoals elke andere geneticus of evolutiebioloog erkent Dawkins dat en schrijft hij dat zelf met zoveel woorden (onder andere in 'The Extended Phenotype'). Benno's voorbeeld is treffend en haalt meteen zijn eigen punt onderuit: 91% van de longkankers in de ontwikkelde wereld zijn het gevolg van roken, slechts een kleine 2% zijn erfelijk (dat zijn statistische abstracties, zoals gezegd is het altijd een wisselwerking). Tot zover de calvinistische genen.’ – Het debat over de verhouding tussen nature en nurture is me bekend. Ik verwijs natuurlijk juist naar longkanker omdat die ziekte zelden genetisch bepaald is: als je niet rookt, krijg je wel een andere kanker… Steek! De geleerde wankelt op de sokkel van zijn hoge positie en besluit niet meer te reageren op mijn brutaliteiten. De revolutionaire strijder voor de wetenschap verandert in een priester, die zich geïrriteerd mompelend in zijn sacristie terugtrekt… Maar dat hoeft geen verbazing te wekken, want veel wetenschapsbeoefenaars koesteren een hiëratische minachting voor leken.
Vrijdag
Hugo Claus schreef indertijd een paar columns voor het noodlijdende linkse dagblad De Morgen, maar gaf er spoedig de brui aan. Geld geven wou hij niet. Dit onthult Guido Lauwaert. Claus stopte met zijn columns omdat hij naar zijn smaak te slecht betaald werd. Het honorarium bedroeg 5000 Belgische frank, ruim honderd euro, meer dan twintig jaar geleden (dat weet ik dan weer). Claus zit in deze anekdote als de salonsocialist in zijn salon.
Zaterdag
Op de Franstalige school van mijn zoon worden de leraren getutoyeerd, een relict uit het oprichtingsjaar: 1969. De leerlingen hebben nu zelf gevraagd of ze de volwassenen mogen vousvoyeren. Momenteel bestaat namelijk het risico dat de beleefdheidsvorm als onbeleefd wordt ervaren. Aan de hand van het persoonlijk voornaamwoord kun je heel goed de absurditeit van de ideologische gelijkheid demonstreren.
Zondag
Een vriend stuurt me een prentbriefkaart: een foto waarop Joseph Beuys in 1964 het Spiessbürgertum uitdaagt met een crucifix. De Duitse burgerij verdiende dat misschien wel; anderzijds krijg ik van het in musea gestolde activisme van Beuys alleen maar hoofdpijn. Ja, ik durf te zeggen dat Beuys een interessante activist was, van wie een oninteressante kunstenaar is overgebleven. Aan zijn actie hield hij een bloedneus over – het adjectief ‘welverdiende’ heb ik weer doorgestreept, want achter mij sist mijn historisch besef : ‘Vergeet de entartete Kunst niet!’ (Op de foto is het bloed tot op zijn kin gestroomd, zodat Beuys zelf iets Christusachtig heeft, wat hem ongetwijfeld goed uitkwam.)
Maandag
Een stuk of wat linkse dichters heeft een oproep om Israël te boycotten ondertekend. Nog erger is het wanneer zij als dichter de activist uithangen. In dat soort verzen is het mondiaal-sentimentele als een fluwelen doek over hun marxistische abstracties gedrapeerd.
Dinsdag
In Brussel hebben Marokkaanse meisjes een Joodse leerlinge van hun school in elkaar geslagen, haar toevoegend dat ze maar ‘naar haar eigen land’ moest gaan. Mooi – de dochters van de Profeet erkennen Israël dus.
Reacties
Een mooie veldslag tussen rationalistisch Darwinist Boudry en ons aller Benno ‘Berenhart’ Barnard. Ik volg het debat. Dichters zijn bondgenoten, zij maken de tover van de wereld zichtbaar. Dàt verwijt ik zelf in wezen aan de rationalisten/biologisten zoals Dawkins en Vermeersch: dat zij vanuit een persoonlijke Ont-goocheling over hun (prille) leven meewerken aan een groots en destructief project: aan de Ont-tovering van de wereld. Daar waar zij een cynische inkleuring geven aan het bestaan proberen Rationalisten en Atheïsten eigenlijk maar een ding: aantonen dat hun ontgoocheling terecht is. Zij brengen als de ene ware visie “dat het leven geen sprookje is”. “In Go(e)d geloven is kinderachtig”. Het leven? Geen sprookjesachtig mysterie vol van wonder! Zij zeggen: “Het leven is prozaïsch”. “Je kan het ontrafelen en beschrijven met de wetenschap. En meer is er niet”. “Als het leven geen sprookje, geen verhaal, geen betoverend avontuur meer kan of mag of durft zijn, dan blijft alleen het holle arbeiden over en hol genot. Dan wordt het leven oninteressant en daardoor op termijn totaal onleefbaar.” Zeg dat ik het gezegd heb. Mensen zetten een compensatiebeweging in door romans te lezen en films te bekijken à la Harry Potter, maar het is veel rijker als je leven zelf de kenmerken blijft dragen van een wonder gebeuren. We moeten in deze tijden van verzuring en verbijstering de mysticus in onszelf tot leven porren, dat is het kind dat voortdurend op zoek is naar het wonder in wat hij doet en ziet. Richard Dawkins, de grote Engelse atheïstische bioloog, zegt zelf twee grote dingen: 1) In zijn The God Delusion zegt hij dat hij niet in staat is te weten (en dus niet te voelen) of het leven echt is, of een droom. 2) Hij geeft in zijn reclamecampagne voor het atheïsme met de slogans op de rode Londense bussen in grote letters toe dat hij vanuit een gevoel werkt dat het leven niet plezant is: “Start Enjoying your Life. There is probably no God”. Hij is dus iemand die niet ten volle leeft, en die niet het Grote Genoegen kent. Dat lijkt me inderdaad al voldoende voedingsbodem om af en toe over de schreef te gaan, de wetenschap te verlaten en cynisch te doen over bestaan en God(sdienst). Die houding kan volgens mij maar ontspruiten aan een geest die diep ont-goocheld is in het leven. En er zijn maar een paar zaken die zo diep kunnen ontgoochelen: verlies aan geloof in de gloed van het leven: in vriendschap en liefde! Ik las onlangs dat bij een derde van de kinderen in de eerste levensjaren door gebrek aan affectieve interactie en veiligheid, niet de “veilige hechting” ontwikkelen die nodig is voor een gezonde ontwikkeling. De hersenen van deze kinderen blijven achter wat de ‘hardware en bedragding in louter fysieke zin’ betreft. Onze volwassenen gaan niet affectief genoeg (meer) om met de kinderen en kleinkinderen. De grote Darwin heeft gehandeld en gedacht en triest geweest vanuit een motortrauma: het vroegtijdige verlies van zijn moeder. Jezus heeft in het Johannes evangelie juist dat bevestigd: “Ik sta er om Julie de weg te wijzen naar ‘het volle leven’. Jezus is iemand die zich vanuit een groot geloof in de liefde, in het “wonder van de warmte” helemaal heeft gegeven voor de andere, de (gebroken) medemens. En Jezus is iemand die met zijn verhaal bewijst dat die opofferende houding geloofwaardig is, dat die altijd (tot over de dood zelfs) haar loon ontvangt. In ‘eeuwig leven’, dat een kwaliteit is, geen kwantiteit. Militanten atheïsten… De Darwins en de Dawkinsen onder ons, de Boudry’s en de Braeckmannen, zij brengen een bepaald kaal en arm verhaal vanuit een droefheid en een rancune, vanuit een (onbewuste) jaloezie naar de mensen voor wie het bestaan nog wel mooie mythische proporties draagt. Het leven zoals het is vraagt echter dat mensen ervoor gaan, dat mensen geloven in het wonder van de menselijke warmte. Het Leven wenst dat de mens als een ‘hevel’ in het leven staat: dat je het leven aanzuigt, aanzwengelt en doorgeeft. De ultieme roeping van de menselijke persoon is om een warmtepomp te zijn. Om je te stretchen en bewogen te worden door het lijden dat je bij de andere ziet, hoe groot je eigen pijn ook is. Buiten het menselijke (en zoogdieren-) universum is het heelal kil. Het menselijke wezen is een warm wezen van nature. Zoogdieren zijn wij: gedragen in een warme matrix, gevoed met warme melk. Daar, in gloedvolle warmte, ligt onze oorsprong én onze bestemming.
Martien, ik verlang helemaal niet naar het einde van wat dan ook. Niet van Israël, niet van de wereld, zelfs niet van ons klimaat. Ik sympathiseer niet met die dichters die iets ondertekenen dat daarop aanstuurt. Wel geef ik mee dat dit einde weleens vanzelf zou kunnen komen. Ik heb het over een artikel in Der Spiegel. Het is hier te lande overgenomen maar ben vergeten of het in Knack stond of niet. Me dunkt stond het in Knack. Wie mij kent weet dat ik een optimist ben. Ik laat graag het doemdenken over aan anderen. Die Zizek bijvoorbeeld haalt met zijn gedachten uit naar links en naar rechts maar wie weet wie hij daartussen is?
Ik heb trouwens, tiefenthal, hier http://bit.ly/vm8bP0 juist deze morgen een stuk gepubliceerd onder de titel "De angst, het offerdier en de komende Apokalyps". Dat zal jou, met je verlangen naar het einde van Israël, wel interesseren.
Minutenlang heb je me doen mijmeren rond deze vraag, Tiefenthal: "Wat voor soort geest produceert nou dit soort nauwelijks nog kryptische ranzigheid?" "We moeten als dichter minder Israël boycotten als wel de Mosad in de gaten houden. Onlangs heeft een pas ontslagen directeur van de inlichtingendienst een boekje opengedaan over zijn negatief advies om Iran aan te vallen, reden waarom hij ontslagen werd. Wel, als je dat leest, zie je het einde van Israël als vanzelf komen, hoeven wij als dichters toch niets te tekenen."
Reageer
Opgelet: Het is niet mogelijk om anoniem te reageren. Uw loginnaam zal bovenaan uw reactie verschijnen.
Om een reactie te plaatsen, dien je geregistreerd te zijn:
