Apostel Paulus: eerste religieuze marketeer

30/01/13 om 13:29 - Bijgewerkt om 13:29

Apostel-zeilenmaker Paulus was joodser dan gedacht maar ook veel vrouwvriendelijker dan meestal wordt aangenomen, aldus Romekenner Fik Meijer in zijn meeslepende levensgeschiedenis over de controversiële stichter van de katholieke kerk.

Apostel Paulus: eerste religieuze marketeer

Meer dan 17.000 kilometer legde hij af. Zijn missie was dan ook urgent: de blijde boodschap verkondigen die Jezus in zijn korte bestaan had gepredikt. Paulus was een tijdgenoot van Jezus maar geraakte pas na diens dood in de ban van zijn leer. Oorspronkelijk was hij immers opgeleid om joods schriftgeleerde te worden maar na de steniging van de eerste dissidente, christelijke martelaar Stefanus rezen er bij de bijna-veertiger Paulus ernstige twijfels. Onderweg naar het Syrische Damascus kreeg hij zekerheid over de legitimiteit van een christelijke variant van het jodendom die hij na zijn bekering even vurig zou verdedigen als hij voordien met zijn joodse overtuigingen had gedaan.
Tot zover weinig nieuws over Saulus die al paardrijdend naar Damascus Paulus werd maar Fik Meijer, de grote vulgarisator van de Romeinse geschiedenis in de Lage Landen, is te gefascineerd door zijn onderwerp om er zich met de gekende clichés van af te maken. In het voorwoord van 'Paulus. Een leven tussen Jeruzalem en Rome' vertelt hij hoe zijn papa-geschiedenisleraar al met de avontuurlijke reizen van Paulus dweepte. Meijer zou na zijn opleiding als nautische archeoloog ook de zeereizen van Paulus overdoen en publiceerde al heel wat over de zeewaardigheid van de sloepen die Paulus tijdens die reizen wel eens gebruikte. In deze biografie brengt hij nu voor het eerst verslag uit van wie Paulus zou kunnen zijn geweest. Dat totaalbeeld is toch enigszins anders dan het algemeen verspreide.

Vrouw(on)vriendelijk Of Paulus aan vallende ziekte leed, zoals sommige neurologen beweren, of een bezeten homoseksueel was, zoals Friedrich Nietzsche stelde, laat Meijer in het midden maar hij bewijst met verve dat Paulus wel degelijk (veel) vrouwen inschakelde bij het verspreiden van de christelijke boodschap. Alleen zijn bezoek aan het Griekse Korinte waar vrouwelijke vrijpostigheid (lees:prostitutie) welig tierde, zou hem tot bepaalde vrouwonvriendelijke uitspraken hebben geïnspireerd maar de namenlijst van vrouwen die Meijer serveert uit Paulus' entourage, spreekt boekdelen.

Uit Meijers relaas van Paulus' vijfentwintigjarige zendingsleven wordt ook duidelijk dat hij veel joodser was dan tegenwoordig wordt aangenomen. Het is pas na Paulus' marteldood onder Nero's bewind in 67 of 68 - Paulus was toen 73 of 74 jaar oud - dat Paulus via de christelijke propagandamachine een antijoodse reputatie kreeg aangemeten . Meijer legt haarfijn uit hoe deze perceptie in de tweede eeuw werd gecreëerd toen de christenen de joden als zondebokken voor Jezus' dood brandmerkten. Meijer vermoedt dat bepaalde passages uit de brieven van Paulus in deze antijoodse optiek zelfs werden herschreven en soms helemaal vervalst.

Praatjesmaker Meijer vertelt op een bevlogen maar minutieuze manier hoe Paulus waarschijnlijk niet in Tarsus maar in Israël werd geboren omstreeks 6 voor Christus en hoe zijn ouders en hijzelf bij een Romeinse raid werden verkocht aan slavenhandelaars. De Romeinse meester van Paulus' ouders in Tarsus liet zijn hen na een tijdje vrij en verleende hun het statuut van Romeinse staatsburgers. Meijer vermoedt dat de dankbare vader van Paulus daarom de zoon naar zijn Romeinse meester Paulus heeft vernoemd. Terug in Jeruzalem wordt Paulus opgeleid tot joods priester maar als farizeeër geraakt hij meer en meer in de ban van het christendom. De apostels van Jezus, met Petrus voorop, interpreteerden de leer van Jezus in een zeer joods kader en eisten dat nieuwe christenen zich lieten besnijden, zoals de joden, en zich hielden aan de strenge joodse spijswetten.

Paulus sloot zich aan bij de nieuwlichters die van bekeerlingen geen joodse uiterlijke tekenen verwachten. Maar dat belette niet, zo Meijer, dat Paulus tijdens zijn missie steeds eerst in synagogen ging prediken en vervolgens pas voor een ruimer, niet-joods publiek. Zeker in steden, zoals Efeze, Athene en Rome, stootte hij vaak op weerstand vanwege de plaatselijke intellectuelen. Wat bazelt die praatjesmaker?, zeiden de Griekse omstaanders op de Atheense Grote Markt toen Paulus in zijn befaamde doordrammerige stijl het christendom verdedigde en het veelgodendom met de grond gelijk maakte. Zijn sceptische toehoorders lachten hem weg en meenden zelfs dat hij naast Jezus eveneens oreerde over een godin die Verrijzenis heette.

Marketeer
Paulus moest onderweg de kost verdienen als zeilen- en tentenmaker. Terwijl hij het nodige herstelwerk verrichtte en de klanten bij hem over de vloer kwamen, sprak hij hen dan ook terloops over zijn christelijke geloofsovertuiging. Daar kweekte hij volgens Meijer zijn reputatie van apostel van de heidenen terwijl hij in het openbaar dikwijls het publiek tegen zich in het harnas joeg.

Talloze keren werd hij de stad uitgezet of in de gevangenis gesmeten tot hij in Rome uiteindelijk zou zijn onthoofd. Maar de (oosterse) kerk was dus geboren: uit de verkoopsgesprekken met zijn klanten én uit de nazorg die hij aan hen besteedde door in brieven achteraf de stemming te peilen bij de nieuwe christenen en hun steevast een hart onder de riem te steken. Van religieuze marketing gesproken.

Frank Hellemans

Fik Meijer, Paulus. Een leven tussen Jeruzalem en Rome, Athenaeum-Polak & Van Gennep, 19,95 ¤, 360 blz.

Lees meer over:

Onze partners