Wat is de procedure voor een troonsafstand?

03/07/13 om 17:10 - Bijgewerkt om 17:10

Voor de juridische afwikkeling van de troonsafstand van koning Albert en de eedaflegging van zijn opvolger zal het voorbeeld uit 1950 worden gevolgd.

Wat is de procedure voor een troonsafstand?

© Belga

In een procedure voor troonsafstand is niet voorzien in de Belgische grondwet. Men ging er in 1830 van uit dat de koning zou blijven regeren tot op het moment van zijn overlijden.

Leopold III
In 1950 deed koning Leopold III echter al eens troonsafstand. Zijn positie was onhoudbaar geworden door zijn houding tijdens de bezetting, waardoor de regering na afloop van de Tweede Wereldoorlog een regent aanstelde als tijdelijk staatshoofd. Vijf jaar later besloot Leopold III, na een referendum en na zware politiek druk, de fakkel door te geven aan zijn zoon Boudewijn.

Die procedure zal nu wellicht opnieuw worden gevolgd. "Koning Albert moet een formele akte opstellen waarin hij verklaart vrijwillig afstand te doen van de troon", zegt professor Gunter Maes, specialist publiekrecht aan de KU Leuven. "De regering moet die tegentekenen."

Delphine Boël
Daarna gaat het land in een toestand vergelijkbaar met die waarbij de koning zou zijn overleden. Een 'raad van de vergaderde ministers' oefent de bevoegdheden van de koning uit, tot de nieuwe koning de eed aflegt voor de verenigde kamers van het federaal parlement. "De elegantste oplossing zou erin bestaan de troonsafstand en de eedaflegging op dezelfde dag te organiseren", zegt Maes.

De vraag is ook wat daarna met de onschendbaarheid van Albert II gebeurt, onder meer belangrijk in de zaak Delphine Boël. "In principe geldt die onschendbaarheid enkel voor een regerende vorst", is Maes duidelijk.

Dotatie

De omvang van de dotatie van de koning kan overigens enkel worden aangepast bij een troonswissel, om te vermijden dat het parlement het staatshoofd onder druk zou kunnen zetten tijdens zijn regeerperiode. Die van de andere leden van de koninklijke familie kunnen ook tussentijds worden aangepast.

Pas vorige maand raakten de acht partijen die een akkoord sloten over de staatshervorming het eens over een hervorming van de dotaties aan de koninklijke familie. Dat akkoord, dat nog groen licht in het parlement moet krijgen, houdt in dat de broers en zussen van de troonopvolger in de toekomst geen recht meer zullen hebben op een dotatie. Wel is een overgangssituatie voorzien voor prinses Astrid en prins Laurent.

Stichting van koningin Fabiola

Na de heisa rond de stichting van koningin Fabiola werd haar dotatie al teruggebracht tot twee derde van de dotatie aan de kroonprins. Dat werd in het akkoord van juni ook de regel voor de weduwe(naar) van de koning, al zal het bedrag na tien jaar dalen tot de helft van de dotatie van de kroonprins.

Voortaan bestaat de dotatie uit twee delen: één deel "vergoeding" en een deel "werkings- en personeelskosten". Op de vergoeding moet de leden van de koninklijke familie personenbelasting betalen. Ook dienen ze BTW en accijnzen te betalen. Rekening houdend met die belastingheffingen zullen de dotaties dus dalen. Het Rekenhof zal ook controle uitoefenen op het deel werkings- en personeelskosten. (Belga/TE)

Onze partners