Kim De Witte (PVDA)
Kim De Witte (PVDA)
Pensioenspecialist van de PVDA en lid van de denktank Tripalium
Opinie

19/09/14 om 09:22 - Bijgewerkt om 09:22

Pensioenhervorming: Korte pijn voor regering, langdurige pijnen voor werknemers

'De krachtlijnen van het pensioenplan van de onderhandelaars van de federale regering liggen vast. N-VA zou kiezen voor de "korte pijn", terwijl CD&V opteert voor een "geleidelijke hervorming". Maar met of zonder overgangsmaatregelen zullen de gevolgen pijnlijk zijn voor de werknemers', schrijft Kim De Witte (PVDA). 'Andere keuzes zijn mogelijk.'

Pensioenhervorming: Korte pijn voor regering, langdurige pijnen voor werknemers

Bart De Wever (N-VA), Kris Peeters (CD&V), Charles Michel (MR) en Gwendolyn Rutten (Open VLD). © BELGA

De krachtlijnen van het pensioenplan van de onderhandelaars van de nieuwe federale regering liggen vast. De maatregelen zouden nog veel verder gaan dan de pensioenhervorming van de regering Di Rupo, zo onthulde een regeringsonderhandelaar in het Nieuwsblad. Discussie bestaat over de aanpak. De N-VA zou kiezen voor de "korte pijn". De CD&V zou kiezen voor een geleidelijke hervorming.

Korte pijn voor regering

De N-VA kiest voor de zogenaamde "korte pijn". Maar hoe cynisch kan men zijn? Een korte pijn voor de nieuwe regering verandert niets aan de lange pijnen voor grote groepen van werknemers, die opgewerkt zijn en plots te horen krijgen dat ze nog twee tot vijf jaar langer zullen moeten werken.

De oorzaken van de weerstand tegen langer werken zijn gekend: discriminatie van oudere werknemers op de arbeidsmarkt, toenemende werkdruk en werkstress, groeiende ongelijkheid in levensverwachting en gezondheid. Wat zijn de voorstellen van de regeringsonderhandelaars voor deze problemen?

Langdurige pijnen voor de werknemers

België telt meer dan 600.000 werklozen. Werk vinden is dan ook geen sinecure, zeker niet voor oudere werknemers. Iedereen verplichten om langer te werken (of te zoeken naar werk) is natuurlijk geen oplossing. Het zorgt vooral voor een verschuiving binnen de takken van de sociale zekerheid: minder gepensioneerden, maar meer werklozen en meer zieken. Tussen 2001 en 2013 verdubbelde het aantal vijftigplussers op de arbeidsmarkt. Tijdens diezelfde periode verdubbelde ook het aantal langdurige zieken, blijkt onder meer uit een studie van de HR-dienstverlener Securex.

Delen

Pensioenhervorming: Korte pijn voor regering, langdurige pijnen voor werknemers

Over de gezondheid van oudere werknemers is al heel wat geschreven. De levensverwachting zegt nog niets over de kwaliteit van de geleefde jaren. De gezonde levensverwachting is een stuk lager dan de gewone levensverwachting. Zij is ook zeer ongelijk. Onderzoek toont aan dat het verschil in gezonde levensverwachting oploopt tot 18 jaar, in functie van het onderwijs en het werk van de betrokkenen (blootstelling aan gevaarlijke producten, werkritme, belasting van het lichaam, stress, ...). Iedereen langer doen werken, via de afschaffing van het brugpensioen en het vervroegd pensioen, is dan ook zeer onrechtvaardig.

Geleidelijke aanpak om veel verder te gaan?

De CD&V kiest voor een geleidelijke hervorming. "Dat zou toelaten om veel verder te gaan", zo stond te lezen in de krant. De vraag stelt zich hoe ver de CD&V dan wel wil gaan? Een maatschappelijk debat over de pensioenhervorming is noodzakelijk. Momenteel is er geen debat. Het pensioendebat gaat ook over maatschappelijke keuzes.

Ja, de levensverwachting stijgt en de babyboomgeneratie bereikt de pensioenleeftijd. Ja, dat betekent bijkomende kosten voor de sociale zekerheid. Neen, dat is niet onbetaalbaar. De Studiecommissie voor de Vergrijzing berekent de kosten van de vergrijzing. De extra kosten zouden neerkomen op 2,5 procent van het bbp tegen 2030 en 4,2 procent tegen 2060. Dat is een toename van 0,16 procent per jaar tegen 2030 - ongeveer 625 miljoen euro - of 0,09 procent tegen 2060. Géén tsunami, maar wel een langzaam aanzwellende stroom. In het totaal zouden de pensioenen in 2060 14,7 procent van ons bbp bedragen. Is dat nu zo overdreven? Natuurlijk niet. Landen als Frankrijk en Oostenrijk betaalden in 2010 al 14,6 en 14,1 procent van het bbp voor hun pensioenen.

Chronische aderlating van de sociale zekerheid

Het proces van de vergrijzing spreidt zich uit over vele jaren. Daar moet een langetermijnvisie aan gekoppeld worden, die de welvaart anders verdeelt. Het pensioenverhaal bestaat immers niet alleen uit stijgende uitgaven, maar ook uit dalende inkomsten. De inkomsten voor de wettelijke pensioenen zijn sterk gedaald. Dat is te wijten aan een chronische aderlating van onze sociale zekerheid, via allerlei nieuwe soorten jobs en loonvormen, waar geen of zeer weinig sociale bijdragen op worden betaald. Daar tegen over staat een stijging van de bedrijfswinsten, de vergoeding van bedrijfsleiders (tantièmes) en de vergoedingen van aandeelhouders (dividenden).

De daling van de sociale bijdragen wordt gecompenseerd door meer financiering van de overheid. Maar de slechte toestand van de overheidsfinanciën - wegens het redden van de banken en recente keuzes in het fiscaal beleid - zet dat mechanisme onder druk. Besparen is alles wat de klok luidt. Elke bijkomende kost voor de pensioenen, hoe beperkt ook, is uit den boze.

Langetermijnvisie die de welvaart anders verdeelt

Het wettelijk pensioen is niet onbetaalbaar, wanneer we samen de keuze maken om de welvaart beter te verdelen. Mogelijkheden zijn: 1. een einde stellen aan de chronische aderlating van onze sociale zekerheid, 2. een vermogensbelasting invoeren voor de financiering van de pensioenen, 3. de strijd tegen de fiscale fraude veel grondiger vastpakken, 4. kiezen voor een rechtvaardiger fiscaal beleid, met opheffing van de notionele intrestaftrek, 5. publieke tewerkstelling creëren, met fatsoenlijke lonen die nieuwe inkomsten genereren voor de sociale zekerheid, ....

Het recht op rust na een leven van intense arbeid is een essentieel onderdeel van onze sociale zekerheid. De afbouw van dit recht raakt de kern van ons sociaal model. Met of zonder overgangsmaatregelen, de gevolgen voor de werknemers van een nieuwe pensioenhervorming zullen pijnlijk zijn. Andere keuzes zijn mogelijk. Een maatschappelijk debat daarover is noodzakelijk.

Lees meer over:

Onze partners