Lokale verkiezingen 2012: de balans

25/01/13 om 14:09 - Bijgewerkt om 14:09

Het nieuwste nummer van Samenleving en Politiek (SamPol) maakt de balans van de lokale verkiezingen van 2012 op. N-VA en Groen winnen, CD&V beperkt schade, SP.A en Open VLD glijden verder weg. Eeuwige winnaar Vlaams Belang incasseert zwaar.

Lokale verkiezingen 2012: de balans

© Belga

In het maandblad Samenleving en Politiek analyseren UGent-onderzoekers Herwig Reynaert, Koenraad De Ceuninck, Ellen Olislagers, Kristof Steyvers en Tony Valcke de 'Vlaamse bolletjeskermis': wie haalt waar hoeveel, welke resultaten leveren bestuursdeelname op (of welke niet) en welk kartel was een goede beslissing? De gemeenteraadsverkiezingen van 2012 leverden twee winnaars op: N-VA en Groen. CD&V houdt het nog op een status quo. Voor SP.A en Open VLD blijft de neerwaartse tendens aanhouden. Het Vlaams Belang kreeg dan weer een opdoffer van jewelste. N-VA: 'winnaar'

N-VA slaagde met glans in de test die de lokale verkiezingen voor hen (en CD&V) was. N-VA kon zonder voormalige kartelpartner in drie van de vijf Vlaamse gemeenten de grootste partij worden. Enkel Limburg en West-Vlaanderen blijven, weliswaar nipt, CD&V-bastions. "Met 28,54% van de stemmen is ze dan ook de grootste partij in de Vlaamse provincies en evenaart ze haar resultaat bij de federale verkiezingen in 2010. De Vlaams-nationalisten behaalden in 2012 in alle provincies minstens 25% van de stemmen maar behaalden hun meest eclatante resultaat in de provincie Antwerpen (35,9%)."

Enkel in Antwerpen echter, zo stippen de onderzoekers aan, kon N-VA die overwinning verzilveren met twee mandaten in de deputatie. In de vier andere provincies wordt het oppositievoeren.

In de steden en gemeenten wordt N-VA niet de grootste, CD&V behoudt die positie. De Vlaams-nationalisten zijn de grootste in 47 van de 308 Vlaamse steden en gemeenten.
Ze zijn wel de winnaar te noemen met een gemiddelde score van net geen 23% van de stemmen. Dat vertaalt zich in bestuursdeelname in meer dan een derde van de gemeenten. In bijna de helft daarvan mag een N-VA'er de burgemeesterssjerp omgorden.

Antwerpen, Hasselt, Brugge en Gent

In Antwerpen ging de lijst van partijvoorzitter Bart De Wever met 37,7 procent aan de haal, na "het sterk gemediatiseerde duel om het politieke marktleiderschap in de stad Antwerpen". Daarmee kon hij burgemeester worden en moest zetelend burgemeester Patrick Janssens (SP.A), met de Stadslijst goed voor 28,6 procent, baan ruimen.
In Hasselt versloeg N-VA de SP.A niet, die opkwam met uittredend burgemeester Hilde Claes onder de naam Helemaal Hasselt. N-VA werd wel de tweede partij, voor CD&V. Nochtans kon die uitpakken met Europees parlementslid Ivo Belet. Een kwart van de Hasseltenaren koos N-VA.

In Brugge behaalden de Vlaams-nationalisten net geen 20%, ook al "werd ervoor gevreesd dat ze in Brugge het gelag zou betalen door het vroegtijdig terugtreden van de aanvankelijke lijsttrekker Pol Van Den Driessche." De voormalige journalist moest zich verantwoorden wegens ongewenste intimiteiten op de werkvloer.

Nagenoeg hetzelfde resultaat (19%) werd opgetekend in Leuven. Senator Danny Pieters nam het er op tegen burgemeester Louis Tobback (SP.A). De score in Gent was de slechtste. "Van alle lijsttrekkers in de provinciehoofdsteden bracht Siegfried Bracke het er in Gent het minst goed van af (17,09%)."

CD&V: 'levert bijna de helft van de burgemeesters'

De christendemocratische partij, "in Vlaanderen de traditionele sterkhouder bij de 'lokale' verkiezingen", is al even haar monopoliepositie aan het verliezen. "In 2012 moest ook haar plaats van grootste partij eraan geloven. Met 21,44% van de stemmen bij de provincieraadsverkiezingen zit ze op een historisch dieptepunt. In 2000 behaalde de partij nog 26,8%."

"De gemeenteraadsverkiezingen waren voor de CD&V een belangrijke test. Het was immers de eerste keer dat de partij lokaal naar de kiezer trok sinds er in september 2008 een einde kwam aan het kartel met de N-VA. In 2006 had die kartelformule bij de gemeente- en provincieraadsverkiezingen goed gewerkt. Het Vlaams kartel kwam toen zowel lokaal als provinciaal als grootste uit de stembusslag."

De kartelbreuk trok zich niet overal door op lokaal vlak. "In bijvoorbeeld Ieper, Wielsbeke, Aalter, Overijse en Hoeilaart bleef de samenwerking tussen beide partijen overeind. De aanwezigheid van nationale kopstukken (Yves Leterme in Ieper en Pieter De Crem in Aalter) zal daar wellicht niet vreemd aan zijn."

In Vlaanderen kreeg CD&V 28% van de kiezers achter zich. "Daarmee komt de partij heel dicht in de buurt van de score die ze haalde in 2000, toen er van het Vlaams kartel nog geen sprake was. In 2006 haalde de partij samen met N-VA nog 32,5% van de stemmen."

In 138 gemeenten, of 45%, werd CD&V de grootste, met onder meer 52 absolute meerderheden (16%). In 2006 waren dat er nog 79. De christendemocraten, zo schrijven de onderzoekers, houden dus "behoorlijk goed stand". Wat blijkt uit het hoge aantal burgemeesters die de CD&V levert: 134, of 43,5%. In 205 van de 308 gemeenten maakt CD&V deel uit van de coalitie.

Open VLD: 'Toch nog derde partij, dankzij groter verlies SP.A en VB'

De liberalen zagen de slechte peilingen bewaarheid worden. De uitslag van de provincieraadsverkiezingen was met 14,57% een minder dan de 18,9 procent in 2006.
Zelfs in de traditioneel blauwe provincie Oost-Vlaanderen, waar ze enigszins standhoudt, "verloor ze nipt de strijd om de tweede plaats van CD&V. Dat ze over heel Vlaanderen toch opnieuw de derde grootste partij kon worden, komt vooral doordat SP.A en Vlaams Belang nog meer stemmen verloren."

25 van de 66 Open VLD-burgemeesters zijn Oost-Vlamingen en de partij zetelt er in 42 meerderheden (op 65 gemeenten). Open VLD behaalde 1.234 gemeenteraadsleden, zit in 41,5% van de gemeentebesturen (128) mee aan tafel en in 16 zelfs met een absolute meerderheid.

De goede scores zijn te danken aan "de electorale aantrekkingskracht van enkele partijkopstukken", analyseren de onderzoekers. "Alexander De Croo zelf scoorde heel goed in Brakel (41,9%) en Bart Somers deed hetzelfde in Mechelen met zijn stadslijst (33,9%)."

Dieptepunt is de stad Antwerpen, waar "Open VLD geen rol van betekenis speelde in het duel De Wever-Janssens. De partij haalde er met nieuwkomer en federaal minister Annemie Turtelboom amper 5,5%."

SP.A: 'Stevaert-tijdperk lijkt helemaal afgesloten'

SP.A verliezen in navolging van de andere twee traditionele partijen flink wat aanhang. "Terwijl de partij bij de provincieraadsverkiezingen van 2006 (toen in kartel met Spirit) nog bijna 3% winst boekte (in vergelijking met 2000), verloor de partij op 14 oktober 2012 5% (van 19,2 naar 14,2%)."

De beste score tekenden de socialisten op in Limburg, in kartel met Groen. "Hoewel ze daardoor net de grens van 20% doorbrak, werd ze toch slechts derde in de rangorde van de partijen (tweede in 2006). Het Stevaert-tijdperk lijkt daarmee helemaal afgesloten."

Niet enkel in Limburg gaat het bergaf. "Op gemeentelijk vlak behaalden de socialisten in 2006 de hoogste score sedert de samenvoeging van gemeenten. Opvallend is dat in 2012 de partij doorgaans goed scoorde waar ze in kartel met Groen naar de kiezer trok."

In Gent was dat het opvallendst: "Onder het lijsttrekkerschap van Daniël Termont haalden SP.A en Groen in stemmen bijna een absolute meerderheid en in zetels effectief een absolute meerderheid."

Brugge tekende dan weer voor een thriller. Het was lang onduidelijk wie burgemeester zou worden, Renaat Landuyt van SP.A of CD&V'er Dirk De Fauw. Met ruim een kwart van de stemmen werd het nipt Landuyt.

Groen: 'Wint, met opvallende uitschieters'

Limburg buiten beschouwing gelaten, maakte Groen op het provinciaal niveau "slechts een bescheiden winst van 8,07% in 2006 naar 8,87% in 2012."

Anders is het in de gemeenten: "Groen is traditioneel minder sterk vertegenwoordigd op lokaal niveau maar kon in 2012 in de meeste gemeenten waar de partij opkwam een beter resultaat neerzetten; in Antwerpen en Brugge, over Leuven en Oostende tot Mechelen."

Opvallers waren lijsttrekker Wouter De Vriendt (in Oostende van 6% in 2006 naar 10,1%) en Meyrem Almaci in Antwerpen (van 4,7% naar 7,9%). De groene kiezer "lijkt in 2012 niet te zijn meegegaan in het duel Janssens-De Wever."

De zege van de kartellijst in Gent (45,5%) oogt mooi, maar heeft nuance nodig, aldus SamPol: "Wie er de resultaten van 2006 op naslaat, merkt dat beide lijsten toen apart ook al 43,7% boekten, wat de 'monsterscore' van 2012 toch enigszins nuanceert."

"In Leuven werd op eigen kracht een goede score behaald van 11,3% in 2006 ging het in 2012 naar 15,5%. In Brugge slaagde de partij er met een volledig vernieuwde lijst in door te groeien van 6,5% naar 8,8%. Het rood-groene kartel boekte met 33% van de stemmen ook in Hasselt een mooie score. Maar dat resultaat verbleekt wel bij de 48,3% die het kartel er zes jaar eerder behaalde. Mogelijks heeft Groen hier in 2012 kunnen verhinderen dat er nog groter verlies werd geboekt."

Vlaams Belang: 'Bittere pil'

Vlaams Belang kreeg de zwaarste klap, analyseert SamPol: "Voor het Vlaams Belang vormden de verkiezingen van 14 oktober een bittere pil. De partij, die al een tijdje gebukt gaat onder zware interne meningsverschillen, leed haar zwaarste verlies ooit. Naast die interne ruzies was er bovendien de concurrentie van de N-VA, wat de electorale strijd er niet makkelijker om maakte."

De resultaten bij de provincieraadsverkiezingen zijn kristalhelder: "de partij verloor meer dan de helft van haar kiezers en strandde op 8,95% (tegenover 21,5% in 2006. Enkel in de provincie Antwerpen raakte Vlaams Belang nog over de drempel van 10%. Het verlies zette zich bovendien overal door, zowel in het landelijke Vlaanderen als in de steden."

De cijfers zijn weinig minder dan rampzalig te noemen: "In Gent zakte de partij van 18% in 2006 naar 6,5%, in Brugge van 16,2% naar 5,4% en in Mechelen van 26,5% naar 8,7%. Ook de nationaal bekende partijkopstukken (waarvan er velen op de lijst in Antwerpen stonden) hebben het verlies niet kunnen beperken. De partij leed er met lijsttrekker Filip Dewinter een bijzonder zware nederlaag door te stranden op 10,2% van de stemmen tegenover 33,5% in 2006."

"Het enige lichtpunt voor de partij komt uit het Oost-Vlaamse Ninove. Daar trok Vlaams Belang onder de naam 'Forza Ninove' naar de kiezer en behaalde er 26,5% van de stemmen, wat de partij meteen de grootste in de gemeenteraad maakte." Maar dat levert, wegens het cordon sanitaire, geen bestuursdeelname op.

Onze partners