Bart Staes (Groen)
Bart Staes (Groen)
Europees parlementslid voor Groen
Opinie

08/11/13 om 15:40 - Bijgewerkt om 16:05

Afluisterschandalen zullen niet de enige strubbelingen zijn in het trans-Atlantische water

In Brussel worden de onderhandelingen over een omvangrijk vrijhandelsakkoord tussen de EU en de VS opnieuw gelanceerd met een tweede onderhandelingsronde. Deze ronde komt er onder grote politieke druk van beide trans-Atlantische partners.

Onder grote politieke druk krijgen de besprekingen rond een EU-VS vrijhandelsakkoord (TTIP) een herstart met een tweede onderhandelingsronde in Brussel. Europees Commissaris voor Handelsbeleid Karel De Gucht heeft haast. Maar de reeks afluisterschandalen die de laatste weken de trans-Atlantische relaties wederom op de proef stelden, zullen niet de enige hindernissen zijn op weg naar een vrijhandelsakkoord met de VS. Het Europese en Amerikaanse beleid rond voedselveiligheid, milieu, gezondheid en werknemersbescherming is gestoeld op een fundamenteel andere, onverenigbare logica.

In Brussel worden de onderhandelingen over een omvangrijk vrijhandelsakkoord tussen de EU en de VS opnieuw gelanceerd met een tweede onderhandelingsronde. Deze ronde komt er onder grote politieke druk van beide trans-Atlantische partners.

Toen de eerste berichten opdoken over de afluisterpraktijken door de VS en de gebrekkige databescherming in de EU, vroeg ik samen met de Europese groenen om de onderhandelingen met de VS over een ingrijpend vrijhandelsakkoord op te schorten. Toen vond Europees Commissaris voor Handelsbeleid Karel De Gucht dit belachelijk. "De onderhandelingen over een omvangrijk vrijhandelsakkoord hebben niets te maken met de afluisterschandalen", klonk het. De onthullingen bleven elkaar ondertussen opvolgen. Nadat bleek dat ook het telefoonverkeer van Angela Merkel afgeluisterd werd, steeg de druk en eisten Europese leiders en het Europees parlement grondige uitklaring. Zelfs De Gucht noemt de aan het licht gekomen afluisterpraktijken van de Amerikanen ondertussen 'beschamend'. Duidelijke consequenties durven de Europese leiders ten aanzien van de VS vooralsnog niet te nemen.

Karel De Gucht zal wel opgelucht zijn dat de onderhandelingen weer beginnen, hij heeft immers haast en het werd hem al warm onder de voeten. Zijn onderhandelingen over een vrijhandelsakkoord met de VS hebben van in den beginne enkele barrières moeten overwinnen. Eerst kwam de Amerikaanse shutdown roet in het eten gooien, vervolgens afluisterschandalen die als uit de doos van Pandora naar boven blijven komen. Het wordt steeds duidelijker dat de doelstelling om tegen het einde van zijn mandaat de grote lijnen van een omvangrijk EU-VS vrijhandelsakkoord onderhandeld te hebben, onhaalbaar is. Afluisterschandalen en verschillende opvattingen over databescherming zullen echter niet de enige strubbelingen in het diepe trans-Atlantische water op weg naar een akkoord zijn.

Commissaris De Gucht en Garcia Bercero, hoofdonderhandelaar voor de EU, benadrukken steevast dat de Europese sociale, ecologische en gezondheidsreguleringin geen geval afgezwakt zullen worden. Aan de andere kant van de oceaan ziet men dat anders. Michael Froman, de hoofdonderhandelaar voor de VS, bekritiseerde de Europese voorschriften en standaarden al meermaals erg fel, en noemde die te sterk bepaald vanuit de overheid en "te eurocentrisch". In Europa is het voorzorgsprincipe bij het maken van wetgeving een fundamenteel uitgangspunt. Als niet bewezen dat een nieuw product of medicijn veilig is, kan het niet worden toegelaten op de markt. In de VS geldt dit voorzorgsprincipe niet en verwijt men Europa dat dit voorzorgsprincipe als niet-wetenschappelijke handelsbarrière wordt misbruikt.

Het wegwerken van dit soort non-tarifaire belemmeringen, een van de belangrijkste doelen van een TTIP-akkoord, moet voornamelijk gebeuren via samenwerking op het vlak van regulering. Dit waar mogelijk via harmonisatie, wat het risico inhoudt dat zwakkere Amerikaanse normen overgenomen worden, en waar niet via 'wederzijdse erkenning'. Dit laatste houdt in dat, waar de VS en de EU niet dezelfde regulering overeen kunnen komen, geprobeerd zal worden elkaars procedures en regels zoveel mogelijk te erkennen en accepteren. Ook dit zou de Europese regelgeving op een aantal domeinen echter volledig kunnen ondermijnen. Zelfs al wordt de Europese regelgeving op zich niet aangepast, producten die niet aan onze normen voldoen, zouden ingevoerd kunnen worden.

Met name het Europese voedsel- en landbouwbeleid liggen onder vuur. Het is een domein waar de Amerikanen in het kader de EU-VS vrijhandelsonderhandelingen hoog op inzetten. Deze onderhandelingen worden door Amerikaanse actoren gezien als dé opportuniteit om de Europese regelgeving op het gebied van voedselveiligheid aan te pakken. De Europese Commissie beweert dat de Amerikaanse partners weten en aanvaarden dat de EU haar regelgeving niet zal afzwakken. Tegelijkertijd klinken er aan de overkant van de oceaan geheel andere geluiden.

De invloedrijke Senator Max Baucus, voorzitter van de commissie financiën, zette de puntjes op de i in een open brief aan Ron Kirk, voormalig VS-toponderhandelaar en in een opiniestuk (Financial Times 03/03/2013): "Steun van het Congres hangt voor het grootste deel af van het afbouwen van handelsbarrières voor Amerikaanse landbouwproducten", luidt het. "Het EU-VS vrijhandelsverdrag moet de Europese handelsbarrières voor Amerikaanse landbouwproducten aanpakken. [...] onder andere Europese restricties op genetische gemodificeerde gewassen (ggo's), het gebruik van hormonen bij vee, en bepaald voedseladditieven als ractopamine [...]."

Dat betekent dat alle Europese voedselwetgeving van het voorbije decennium kan worden uitgehold.

Monsanto, speelt een rol in dit verhaal als één van de grootste agrochemische Amerikaanse bedrijven (Monsanto verkoopt het grootste deel van de gecommercialiseerde ggo-zaden en controleert bijna een derde van de mondiale handel in landbouwzaden) en lobbyt zeer actief. Dit bedrijf kondigde recent aan dat het zijn nieuwe verzoeken om ggo's in de EU te verbouwen intrekt. Het lijkt er steeds meer op dat dit soort agrochemische bedrijven hun strategie verleggen en via de achterdeur van het EU-VS vrijhandelsakkoord hun producten op de Europese markt aan de man willen brengen. Net ietsje makkelijker dan proberen de EU-wetgeving te herijken. Een alert toezicht op het verloop van de onderhandelingen is dus cruciaal en wat mij betreft worden landbouw en voedsel van de onderhandelingsagenda geschrapt.

Het is daarom erg problematisch dat het vrijhandelsakkoord niet transparant onderhandeld wordt. Het bedrijfsleven zit via uitstekende lobbytactieken en bevoorrechte relaties mee aan tafel. Maar de middenveldorganisaties, zoals de consumentenverenigingen, boerenorganisaties, vakbonden en andere NGO's worden slechts zeer beperkt en voor de schone schijn geconsulteerd. Op een publieke hoorzitting in het Europees Parlement klaagden de Europese consumentenorganisatie en de Europese vakbondsconfederatie dit terecht aan. Ook het Europees Parlement zelf wordt niet betrokken in het onderhandelingsproces en zal uiteindelijk alleen "ja" of "nee" mogen stemmen.

Dit gebrek aan transparantie is erg onrustwekkend en belooft niet veel goeds. De Europese Commissie moet op een betekenisvolle wijze het Europees Parlement en de middenveldorganisaties betrekken bij de onderhandelingen.

Deze Europese wetgeving en waarden op het vlak van voedselveiligheid, werknemersbescherming, dierenwelzijn en milieubeleid staan door deze onderhandelingen duidelijk onder druk. Ik zie niet in hoe deze Europese normen op zo'n korte termijn in "harmonie" gebracht kunnen worden met het fundamenteel verschillende Amerikaanse landbouwmodel zonder een "race to the bottom" in te zetten. De democratisch tot stand gekomen Europese, sociale, gezondheids- en ecologische normen, mogen onder geen beding via dit soort weinig transparante onderhandelingen worden aangetast.

Van mijn Duitse groene collega's hoor ik dat zelfs Angela Merkel, niet bepaald een dame met een erg groen profiel, liever van in het begin de bestaande ggo-wetgeving uit de onderhandelingen wilde houden. Ik ken Karel De Gucht als een scherpzinnig man. Hij gaat zich toch niet voor de kar van de Amerikaanse agrochemische industrie laten spannen? Of staat de neoliberale keuze voor vrijhandel boven alles en iedereen?

Lees meer over:

Onze partners