Tom   Vandyck
Tom Vandyck
Tot 2014 correspondent in de VS voor Knack.be
Opinie

19/03/13 om 05:42 - Bijgewerkt om 05:42

Amerika en zijn wapens: Ieder voor zich en een blaffer voor allen

Achter de onmogelijkheid van nieuwe wapenwetten in de VS zit een krom denken dat in solidariteit een teken van zwakte ziet en in angst voor denkbeeldige boemannen één van manhaftigheid.

Amerika en zijn wapens: Ieder voor zich en een blaffer voor allen

© Reuters

Vorige week keurde de commissie Justitie van de Amerikaanse Senaat een verbod op semiautomatische aanvalswapens goed. Drie maanden na het bloedbad in de Sandy Hook-school in Newtown (Connecticut), waar twintig kinderen werden doodgeschoten, blijft het daar wellicht bij.

Of het verbod een plenaire stemming in de Senaat overleeft, is dubieus, laat staan dat het door het Huis van Afgevaardigden zou komen. Daar zijn de Republikeinen in de meerderheid en die stemden in de senaatscommissie al eensgezind tegen.

Haast 3000 Amerikaanse vuurwapendoden na Sandy Hook dreigt wat cynici voorspeld hadden uit te komen: buiten een aantal kosmetische wijziging verandert er ook deze keer wellicht zo goed als niks

'Wapens zijn een burgerplicht'

Even terugspoelen. Halverwege februari publiceerde Wayne LaPierre, de CEO van de National Rifle Association, de grootste pro-wapengroep in de VS en volgens velen de machtigste lobbygroep in Washington, een opgemerkt opiniestuk in The Daily Caller.

De NRA is zoals u weet van mening dat er na het bloedbad eind vorig jaar in de Sandy Hook-school in Connecticut niks moet veranderen. Integendeel, er zijn net nog meer wapens nodig, vindt ze. In dat opiniestuk zette LaPierre dat punt nog eens dik in de verf. Amerikanen moeten zich bewapenen, omdat hun regering niet meer te vertrouwen is, redeneerde hij.

Latijns-Amerikaanse criminelen overspoelen de grens met Mexico. In New York trokken na Orkaan Sandy plunderende bendes door de straten. Al-Qaeda staat alweer klaar om toe te slaan. Psychotische massamoordenaars liggen op de loer. De economie staat op instorten. Vervolgens zal er geen geld meer zijn om politiemensen te betalen die de bevolking beschermen en krijgen geweldenaars allerhande vrij spel.

Overigens is dat allemaal koren op de molen van de regering-Obama, vindt LaPierre. De president ziet het graag gebeuren, omdat het een excuus is om de wapenwetten te verstrengen.

"Orkanen. Tornado's. Rellen. Terroristen. Bendes. Criminele eenzaten. Dat zijn gevaren waar we niet misschien, maar zéker oog in oog mee zullen komen te staan", schreef de NRA-baas. "Het is niet paranoïde om een vuurwapen te kopen, het is nodig om te overleven. Het is verantwoordelijk gedrag en het is tijd dat we Amerikanen aanmoedigen om precies dát te doen."

Meer bruine mensen

Los van het feit dat die paranoïde potpourri kant noch wal raakt (in de dagen na Orkaan Sandy was er in New York bijvoorbeeld beduidend minder criminaliteit dan anders: de inbraken stegen licht in de getroffen wijken, maar er waren ook 86 procent minder moorden) kan je natuurlijk niet anders dan erkennen dat een niet onaanzienlijk deel van de Amerikaanse bevolking inderdaad zo denkt.

Hoe komt dat? Volgens Mark Potok, de hoofdonderzoeker van het Southern Poverty Law Center (SPLC), een burgerrechtengroep in Alabama, heeft het heel wat te maken met de veranderende demografie van de VS. Nog voor het midden van deze eeuw zullen blanken hier in de minderheid zijn. Ze zullen weliswaar de grootste minderheid zijn, maar er zullen hoe dan ook meer bruine dan witte mensen zijn.

In veel grootsteden is dat nu al zo, maar ook in de diepste uithoeken van het Amerikaanse hartland zie je nu - vooral - Latino-immigranten opduiken. De Amerikaanse economie heeft hen weliswaar hard nodig (zonder hun goedkope arbeid zouden de landbouw en de voedingsindustrie bijvoorbeeld klappen krijgen), maar dat zit veel mensen dus niet zo lekker, want het gaat in tegen het idyllische beeld van het leven in kleinstedelijk Amerika dat ze zichzelf aangepraat hebben.

Voeg daarbij nieuwlichterij als het homohuwelijk en een zwarte president, en de onrust stijgt bij de oude blanke garde. Zulke mensen hebben het gevoel dat ze hun eigen land niet meer herkennen, legde Potok uit in de media; dat Amerika hen afgepakt wordt. En dan zijn aangebrande samenzweringstheorieën algauw een gerieflijke uitleg en vuurwapens een comfortabel houvast.

Bijgevolg zie je een explosie van het aantal haatgroepen rapporteert het SPLC. Het betreft zogenaamde 'Patriot'-groepen die zich tegen de federale overheid in Washington keren, overtuigd als ze zijn dat die erop uit is om hun vuurwapens af te pakken en een socialistische dictatuur in te stellen.

Vuurwapenwatjes

Feit is: al doen veel Amerikaanse vuurwapenbezitters zich voor als bonkige lui die pal staan voor de verdediging van hun land en hun familie, diep vanbinnen zijn het watjes. In hun fantasie zien ze zichzelf op een dag een hold-up op hun lokale supermarkt verijdelen, maar ondanks al die branie zijn ze doodsbenauwd.

Veelal zijn ze dat om begrijpelijke redenen. Bijvoorbeeld omdat ze economisch in de verdrukking zitten en door lui als Wayne LaPierre allerlei apocalyptische toekomstscenario's door de strot geramd krijgen. Ga hier maar eens 24 in een bad van Fox News en talk radio marineren: de samenzweringstheorieën zijn haast niet bij te houden.

In het hele land vind je dan ook schietstanden die zulke angsten uitbuiten. Je kan er niet alleen met vuurwapens leren omgaan, maar ook allerlei vechtsporten en militaire zelfverdedigings- en overlevingstechnieken aanleren. Graag pakken ze uit met instructeurs die ex-Marines of Navy SEAL's zijn. Dat dus allemaal voor de dag dat een onverlaat probeert om in je huis in te breken of je dochter te ontvoeren.

Vrouwen en kinderen zijn de nieuwste doelgroep voor zulke zaken. Sommige zien er eerder uit als een in pastelkleuren uitgevoerde hotellobby dan een groezelige schietgalerij voor dikbuikige lieden met truckerspetten op. Elders kunnen jongeren schieten op doelwitten die eruit zien als de slechteriken uit videogames. Als je raak schiet, spuit er namaakbloed uit.

De boodschap is steevast: als je geen wapens in huis hebt en niet constant geld uitgeeft aan steeds maar meer doorgedreven training, dan maak je jezelf een levende schietschijf. De dag dat men je te grazen wil nemen, komt er onvermijdelijk aan. Als je wil overleven, moet je het zelf doen. Op de politie moet je niet rekenen. Die komt toch altijd te laat.

Middeleeuwse burcht

Objectief gezien mag dat merkwaardig heten. De criminaliteit in de VS is sinds het hoogtepunt in de late jaren tachtig ingezakt als een soufflé. 9/11 was een schijntje in vergelijking het aantal doden dat in dit land elk jaar valt door roken, diabetes, verkeersongevallen of de kaduke ziekteverzekering. Dolle schutters in winkelcentra en scholen zijn weliswaar een vreselijk fenomeen en er moet absoluut tegen opgetreden worden, maar statistisch zijn ze zo goed als onbeduidend.

En toch. Op televisie is het programma 'Doomsday Preppers' een hit. Daarin krijgen lui die menen dat de beschaving aanstonds zal instorten de gelegenheid om hun arsenalen en bunkers te laten zien.

In Idaho bouwen rechtse vuurwapenfanaten aan The Citadel, een gated community die er haast zal uitzien als een middeleeuwse burcht, met vestingmuren en wachttorens. Iedere familie die er gaat wonen, moet eigen wapens meebrengen en minstens één strijdbaar familielid leveren voor de militie. Die moet de inwoners beschermen wanneer de onvermijdelijke instorting van de economie komt. Linkse jongens zijn er niet gewenst, stelt de website.

Wat er je steeds voorgehouden wordt, is een apocalyptische toekomst, waar de overheid je niet meer kan beschermen en je wapen je enige toeverlaat is. Anders gesteld: ieder voor zich en een blaffer voor allen.

500 miljard extra voor het leger

Die evolutie voltrekt zich natuurlijk niet in het luchtledige. Over naar Washington. Daar presenteerde de voormalige Republikeinse ex-vicepresidentskandidaat Paul Ryan vorige week zijn nieuwe begrotingsplan. Dat ziet er heel erg uit als zijn oude begrotingsplan, dat er behoorlijk toe bijdroeg dat zijn kopman Mitt Romney afgelopen november de verkiezingen verloor.

Dat wil zeggen: het hele sociale vangnet moet afgebouwd worden. Obama's ziektehervorming wordt alweer afgeschaft. De openbare ziekteverzekering voor de ouderen wordt geprivatiseerd. De medische bijstand voor de armen wordt gedecimeerd.

Dat is nodig zeggen Ryan en zijn geestesgenoten, want de staatsschuld loopt uit de klauwen. Zodoende moet het hele overheidsapparaat duchtig bijgesnoeid worden.

Het hele overheidspapraat? Nou, nee. Het leger krijgt van Ryan namelijk vijfhonderd miljard dollar extra. Dat op het moment dat de oorlogen in Irak en Afghanistan eindelijk ophouden je dus zou denken dat er eindelijk ruimte is om te besparen op het Pentagon.

Niet, dus. En dat wil wat zeggen. De VS geeft vandaag verhoudingsgewijs meer uit aan landsverdediging dan op het hoogtepunt van de Koude Oorlog. Amerika besteedt ook meer geld aan defensie dan de dertien volgende landen sámen.

Je zou dus zeggen: Amerika mag zich op zijn gemak voelen. De militaire hegemonie van de VS is zo totaal dat het land het zich kan permitteren om heel behoorlijk te besparen op zijn militaire uitgaven. Als de Amerikanen één generatie peperduur wapentuig overslaan, is een flink deel van hun staatsschuld meteen uitgewist. We maken ons sterk dat je nagenoeg even veilig bent als je, pakweg, evenveel uitgeeft als de volgende tien of acht landen samen, in plaats van dertien.

Militarisme is een must

Dat moet je echter niet proberen te vertellen aan lui als Paul Ryan of, bij uitbreiding, de hele Amerikaanse rechterzijde. Ook die ziet namelijk achter ieder bosje een boeman. Het militaire budget moét alsmaar omhoog, want prutslanden als Iran en Noord-Korea worden gehyped tot een existentiële dreiging. Net als Irak tien jaar geleden. Daar rolden de Amerikanen toen met zoveel gemak overheen dat het Real Madrid-FC De Kampioenen leek. En dat voor de tweede keer op een dozijn jaar.

Wat daarachter zit, is het lobbyvermogen van de wapenindustrie en de bureaucratische knowhow van het Pentagon, maar ook de simpele waarheid dat militarisme een must is voor wie verkiezingen wil winnen in dit land. Doe er niet aan mee als kandidaat en je maakt jezelf kwetsbaar voor het verwijt dat je 'soft on defense' bent; een niet te vertrouwen naïeveling die van het hele land een schietschijf wil maken.

Ja, Obama werd president omdat hij zich opwierp als tegenstander van de Irak-oorlog, maar hij moest wel een nieuw offensief in Afghanistan op tafel leggen als pasmunt. Vandaag maakt hij duizenden mensen af met drones zonder daar ook maar enige democratische verantwoording voor af te leggen. Afgelopen week liet hij nog maar eens horen dat voor Iran alle opties op tafel liggen. Een nieuwe oorlog is steeds in de maak in de VS.

Wayne's World

Koppel aan dat militarisme de door geen verkiezingsnederlaag te stuiten drang van de Amerikaans rechterzijde aan om het vangnet steeds maar verder aan stukken te rijten en je krijgt een uitvergrote versie van de wereld van Wayne LaPierre, waar de wet van de sterkste heerst en de macht uit de loop van een geweer komt.

Dat fiscale macho-denken, met steeds maar meer geld voor het leger en steeds maar minder voor de rest van de samenleving, is natuurlijk ook een self-fulfilling prophecy. Het dient genoteerd te worden dat een groot deel van de nog steeds hoge Amerikaanse werkloosheid niet te wijten is aan slabakkende aanwervingen in de privésector, maar aan besparingen bij de overheid.

Vooral de lokale overheden hebben een hoop mensen op straat gezet. Ga daar nog verder snijden en je krijgt inderdaad situaties waar politiekorpsen noodgedwongen zo uitgedund worden dat responstijden steeds langer worden en de veiligheid niet meer gegarandeerd is.

Dat effect wordt nog eens versterkt als je tegelijkertijd de sociale voorzieningen zo gaat uithollen dat steeds meer mensen hun bestaanszekerheid in het gedrang zien komen. Dat is zoals bekend geen recept voor minder criminaliteit. Om maar één ding te noemen: als je schietpartijen zoals in Newtown wil voorkomen, kan je maar beter genoeg geld uitgeven aan geestelijke gezondheidszorg.

En zo staan we dus weer bij die wapenwetten, of liever: het hopeloze onvermogen van Washington om die af te stellen op de werkelijkheid van een land waar ieder jaar tienduizend mensen neergekogeld worden. Dat vindt zijn oorsprong meer dan een klein beetje in een pathologisch denken dat in solidariteit een teken van zwakte ziet en in panische angst voor allerlei denkbeeldige boemannen een teken van manhaftigheid.

Om maar te zeggen: wie dacht dat twintig door militaire aanvalswapens aan stukken gereten zesjarigen daar iets aan zouden veranderen, heeft niet hard genoeg gedacht. Het probleem zit een stuk dieper in de psyche van dit land.

Onze partners